Hai chàng họ Bùi và công an

Vào những ngày cuối cùng khi lời kêu gọi biểu tình được phát đi bởi trang Nhật Ký Yêu Nước ngày càng nhận được nhiều sự ủng hộ của các công dân mạng thì cũng là lúc nhà nước thực hiện một cuộc bố ráp đồng loạt với nhiều nhà hoạt động từ Bắc tới Nam, những người mà tên tuổi của họ đã ít nhiều được biết đến.

Nằm trong số đó là Bùi Thanh Hiếu tức Người Buôn Gió và nhà thơ Bùi Chát. Tối qua cả 2 đều đã được tự do. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi nhanh với 2 anh họ Bùi gần 1 ngày sau đó.

Cùng bị giữ tại sân bay Tân Sơn Nhất

Một người bay từ Nam ra Bắc và một người từ Bắc vào Nam nhưng điểm đến cuối cùng của họ là đồn công an. Vì những lý do có thể hơi khác nhau nhưng cả 2 cùng bị giữ tại sân bay Tân Sơn Nhất.

Người Buôn Gió kể: “Vừa xuống sân bay là bị công an Tp. HCM tóm luôn và bảo đi uống cafe rồi nói chuyện, anh em lâu ngày chưa gặp nhau. Trong này tình hình đang phức tạp lắm, để chúng tôi đưa anh đi. Nói rồi, họ chở thẳng về công an phường”.

Bùi Chát

Với Bùi Chát thì anh bị ‘tóm’ khi đang chuẩn bị lên máy bay ra Hà Nội dự chiêu đãi của Đại sứ quán Thụy Điển nhân dịp kỉ niệm quốc khánh nước này, 6/6. Tháng trước, sau khi nhận được giải thưởng của Hiệp hội Xuất bản Quốc tế (IPA), cũng tại phi trường này, Bùi Chát (tên thật là Bùi Quang Viễn) đã bị giữ và thẩm vấn 2 ngày. Nhà cửa bị khám xét và nhiều vật dụng cá nhân trong đó có Giải thưởng của IPA, máy tính, sách vở.v.v. cho tới nay vẫn chưa được trả lại cho khổ chủ.

 

Lần này, Bùi Chát mới được Trung tâm Văn bút Quốc tế  của Thụy Điển mời làm thành viên danh dự, chính vì vậy, anh trở thành khách mời của Đại sứ Thụy Điển trong ngày quốc lễ của đất nước này.

Dù đã cảm nhận tới việc có thể bị giữ tại phi trường, do những ứng xử hết sức khó lường của nhà cầm quyền nhưng Bùi Chát vẫn lên đường vào tối 5/6 và anh đã bị giam gần trọn ngày, vừa đủ để buổi chiêu đãi tại Đại sứ quán Thụy Điển kết thúc.

Sau khi được tự do, Bùi Chát còn phải tiếp tục đến tình diện công an vào những ngày tiếp theo. Hôm nay, anh đã phải làm việc với họ từ 8 giờ sáng tới 17 giờ chiều. Khi nhấc điện thoại nói chuyện với chúng tôi, giọng Bùi Chát còn khá mệt mỏi vì anh vừa trở về nhà sau cuộc thẩm vấn chán ngắt kéo dài gần 10 tiếng đồng hồ.

Thẩm vấn

Lái Gió bị tra hỏi nhiều nhất xung quanh cuộc Hội nghị của Truyền thông dòng Chúa Cứu Thế mà anh được mới tham dự  và thuyết trình với tư cách blogger. Tư trang và máy tính bị lục lọi tung tóe, công an muốn thu giữ bài phát biểu mà anh dự định trình bày. Nhưng Người Buôn Gió cho biết, anh vẫn chưa viết, dù đã có một dàn bài sẵn trong đầu, định tới nơi mới chấp bút.

Không tìm được “tài liệu phản động”, công an in một số bài viết đã được công bố trong blog cá nhân của Gió và bắt đương sự ký nhận. Ngoài ra, họ cũng không bỏ qua những lưu trữ trong laptop hay chiếc điện thoại mà họ đã chiếm giữ làm của riêng trong suốt 4 ngày.

Sau mấy thủ tục chiếu lệ ở công an phường,  Lái Gió được đưa về khách sạn rồi… ở cùng phòng với 2 anh công an trong suốt thời gian còn lại.

Trả lời câu hỏi về điều kiện ăn ở và đối xử trong mấy ngày đó ra sao, Lái Gió cho biết, khách sạn có điều hòa, nước nóng đàng hoàng, có Ti-vi và muốn ăn gì họ mua cho thức nấy, kêu đau dạ dày, cần thuốc họ cũng mua.

Ngay lúc bị bắt, Gió đã yêu cầu cho xem lệnh bắt hay lệnh tạm giam nhưng “mấy anh cười hề hề bảo, sao anh lại dùng từ nặng nề thế, chúng tôi giữ anh ở chơi, nói chuyện tí, có gì đâu…”

Với Bùi Chát, khi được hỏi về thái độ của công an trong mấy lần thẩm vấn vừa rồi ra sao, anh cho hay: “Nhiều người thẩm vấn tôi và thái độ của họ rất khác nhau. Có người thì mềm mỏng vui vẻ, người thì cứng rắn, khó chịu. Phương pháp làm việc của họ thay đổi liên tục, do đó có lúc tôi cũng cảm thấy thoải mái nhưng lúc khác lại bực bội”.

Họ quan tâm tới nhiều vấn đề, không chỉ chuyện viết lách hay xuất bản mà cả các mối quan hệ của Bùi Chát với một số người trong và ngoài nước. “Họ hỏi tôi ra nước ngoài thì gặp gỡ những ai, có tham gia tổ chức nào ở hải ngoại không, có nhận tiền tài trợ của ai để xuất bản sách không, rồi ai là người giới thiệu tôi và Văn Bút của Thụy Điển.v.v. Điện thoại của tôi họ cũng thu và ghi lại toàn bộ những người có tên trong đó, các cuộc gọi đi và đến”.

Che giấu mục đích

Ở Việt Nam có nhiều chuyện nghe vậy mà không phải vậy. Chẳng hạn “anh em lâu ngày gặp nhau, quý nhau ngồi nói chuyện” nhưng ‘em’ nhìn ‘anh’ trừng trừng, canh ‘anh’ từng bước.

Bùi Thanh Hiếu

Sự thật không hé lộ ra qua những lời nói, cũng không phơi bày trên các trang giấy mà đôi bên viết viết, ký ký nhưng ai cũng hiểu mục đích chính của vụ việc là gì. Lái Gió cho biết: “Họ hỏi tôi, anh có biết ai kêu gọi biểu tình, ai là người tổ chức không? Những ai tham gia? Anh cỏ rủ rê ai tham gia không? Rồi họ hỏi, nếu anh được tự do, thì anh có đi biểu tình không?“.

 

Câu trả lời của Gió là CÓ, “nhất định tôi đi chứ”.

Và họ cười. Đôi bên cùng hiểu vì sao có cuộc gặp gỡ “hữu nghị” như thế. Lái Gió cho biết, theo quan sát của anh, họ rất không muốn anh có mặt tại cuộc biểu tình và nhiều khả năng họ đã theo dõi anh từ ở Hà Nội.

Bùi Chát bị giữ một ngày để trả lời vẫn những câu hỏi thẩm vấn của tháng trước. “Họ hỏi lung tung, chẳng có nội dung gì, khi không còn gì hỏi họ lôi biên bản của lần thẩm vấn trước ra rồi chép lại cho đầy, xong bắt tôi ký vào, hết sức nhảm nhí và nhàm chán”.

Giữ và thả đều không một lời giải thích lý do nhưng theo nhận định của Bùi Chát “họ không thừa nhận việc họ ngăn cản tôi ra Hà Nội nhưng qua cách làm việc thì tôi ngầm hiểu ý của họ là gì. Họ câu lưu tôi vì sợ ra ngoài đó có thể tôi gặp gỡ một số nhà ngoại giao nước này nước khác trong bữa tiệc chiêu đãi của Đại sứ Thụy Điển rồi trình bày hoặc đề nghị điều gì đó mà họ không muốn”.

Khi mục đích của họ đã đạt được, Bùi Chát và Người Buôn Gió được trả tự do. Lái Gió được áp tải tới phi trường Tân Sơn Nhất để mua vé về lại Hà Nội. Hai công an viên kèm sát bên Gió và “tiễn” tới tận cầu thang máy bay. Bùi Chát tiếp tục những ngày “làm việc” với công an.

Cả 2 anh họ Bùi đều khẳng định, họ sẽ vẫn tiếp tục công việc đang làm và không khó khăn nào có thể làm họ nao núng hay lùi bước. Bùi Thanh Hiếu tiếp tục việc buôn gió của anh trên mạng lưới Internet toàn cầu. Bùi Chát sẽ vẫn làm thơ và cùng bạn hữu ngụp lặn trong công việc sắp tới của nhà xuất bản Giấy Vụn. Chỉ có điều, anh nói, “chuyện này hơi bí mật, chưa thể tiết lộ hết với chị được”.

Bùi Chát và hai cuộc cách mạng

Uyên Vũ (eThongLuan) - "...từ sự gợi hứng của NXB Giấy Vụn đã xuất hiện hàng loạt các nhà xuất bản “ngoài luồng” khác hoặc một số tác giả đã tự xuất bản tác phẩm của mình, hầu hết đều là thân hữu của nhóm Mở Miệng và hầu như đều xuất hiện tại Sài Gòn..."

Ngày 26/4/2011 vừa qua, tại Argentina trong khuôn viên Hội Chợ Sách Quốc Tế Buenos Aires lần thứ 37, và trong khuôn khổ của chương trình Thủ Đô Sách Thế Giới Buenos Aires 2011. Hiệp Hội Xuất bản Quốc tế IPA đã trao Giải Tự Do Xuất Bản cho nhà thơ Bùi Chát, người sáng lập Nhà Xuất Bản Giấy Vụn tại Việt Nam, vì tấm gương can đảm của anh trong việc cổ xúy cho quyền tự do xuất bản.

Được vinh danh giữa cộng đồng tri thức quốc tế, được ghi nhận những nỗ lực to lớn trong nhiều năm gian khó, Bùi Chát và NXB Giấy Vụn xứng đáng thành một biểu tượng cho trí thức trẻ Việt Nam dám dấn thân, dám đặt vấn đề về thời đại mình đang sống. Nhưng nhìn kỹ hành động và công việc Bùi Chát đã làm, tôi đoan chắc anh không hề muốn trở thành một thứ biểu tượng trong tủ kính. Anh chỉ muốn hành động và việc làm của anh trở thành bình thường như phải có.

Trở về nước sau vài ngày nếm trải tự do, vừa đặt chân lên tổ quốc hôm 30/4/2011 anh lập tức bị bắt giữ, bị khám xét nhà, tịch thu bằng tưởng lệ của IPA trao, anh cũng bị tịch thu sách vở, tịch thu phương tiện làm việc và đối diện với hoàn cảnh ngặt nghèo trong tương lai. Điều ấy lại càng chứng tỏ điều mà tại các nước tự do, dân chủ là bình thường thì ngay chính quê hương của Bùi Chát lại là hành vi nguy hiểm đến nỗi phải bắt giam ngay lập tức. Và như thế, thêm một lần nữa Bùi Chát và các bằng hữu trong NXB Giấy Vụn xứng đáng được vinh danh.

Bùi Chát, một nhà thơ Việt Nam nghèo, trẻ, sinh sống tại một nhà trọ bé xíu, sâu hút đằng sau những ngõ ngách nhỏ hẹp của thành phố Sài Gòn. Thế giới hàng ngày của anh là ngập tràn sách vở, là những quán cóc vỉa hè. Láng giềng là những công nhân xanh mặt vì đói, là chuột bọ chạy ngổn ngang, là những cô gái điếm nhạt nhòa son phấn và các bợm nhậu ngồi thâu đêm dọc bờ kênh Nhiêu Lộc đen sì. Lang thang khắp nơi trên chiếc xe "made in China" cũ mèm, anh tất bật tìm mua từng ram giấy, soạn bản thảo, sửa morasse, chăm chút tờ bìa, rồi kiếm chỗ photocopy, đóng xén từng cuốn sách với thái độ kính cẩn... và mang biếu độc giả.

Bùi Chát nhận giải thưởng ngày 25/4/2011

Rõ ràng, hành vi ấy là bất bình thường với một thanh niên Việt, càng bất thường với một cử nhân văn chương tại Việt Nam. Thay vì kiếm một chân biên tập viên cho một nhà xuất bản "chính thống" hay xông pha làm một nhà báo "chân trong chân ngoài" như hàng vạn nhà báo Việt đang làm và có thể kiếm "bẫm". Chát dường như thích vẩn vơ bên lề và không dấu giếm niềm ngưỡng mộ thế giới vỉa hè. “Thơ rác, thơ nghĩa địa, thơ vỉa hè” ra đời từ đấy. Và đấy được coi như là một cuộc cách mạng thơ ca Việt Nam. Đã có nhiều bình luận về thứ thơ này, tất nhiên là sự dè bỉu, khinh miệt từ vài mục văn học của mấy tờ báo to; từ những búa rìu nặng nề lẫn khoa trương trịch thượng của vài ông ngự sử văn chương tự phong. Chát đã đạp đổ quá nhiều đền đài miếu mạo văn chương Việt bằng thái độ cà rỡn, hoạt kê. Nhưng để điểm lại thơ Việt khoảng 10 năm gần đây, không thể không nhắc đến Bùi Chát và nhóm Mở Miệng mà anh cùng với những người bạn khai sinh năm 2001 (dù đôi lúc phải viết tắt tên các nhà thơ nhóm này trong những bài bình luận thơ trên báo chí và sách).

Mở Miệng. Tại sao lại là Mở Miệng? Đơn giản là vì những vần điệu giả tạo “nên thơ” của thơ Việt trong một thời gian dài đã mòn vẹt khuôn sáo, nhất là thứ thơ tụng ca đã bị xã hội tẩy chay từ lâu. Sống giữa những ngột ngạt của ý thức hệ và những giáo điều áp đặt lên xã hội và văn chương nghệ thuật, tự do suy nghĩ và biểu đạt đã trở thành món hàng xa xỉ, thơ Việt như những vũng ao dày đặc rong rêu. Mở Miệng là một nhu cầu bứt phá, là tuyên ngôn tôn vinh cá tính, là đòi hỏi tự do sáng tạo, khai phóng khỏi trì trệ. Suốt chiều dài văn học sử Việt Nam, văn chương thi phú luôn gánh trên vai sứ mạng to lớn “văn dĩ tải đạo”, vì lẽ đó, người cầm bút vừa tự đặt mình vào vị trí cao cả, vừa gồng mình chịu đựng nó. Mở Miệng thay đổi quan niệm đó bằng cách bông đùa, tung hứng với văn chương nghiêm nghị và xóa lằn ranh giữa văn chương bác học và văn chương bình dân. Mở Miệng để phản ảnh cách chân thực cuộc sống chung quanh, dẫu chọn cách phóng túng nhất để biểu đạt vẫn còn hơn tự dìm thơ trong giả trá. Chát nói:  “Khi khai sinh Mở Miệng, chúng tôi muốn cổ xuý một cách tiếp cận khác đối với thơ Việt, và khi phong trào lớn mạnh, tất cả chúng tôi vẫn tiếp tục bày tỏ khát vọng này trong các tác phẩm và đạo đức lao động của mình". Với những độc giả bình thường, thơ của Bùi Chát và Mở Miệng có thể gây sốc nặng vì cách thể hiện và những ngôn từ mà họ sử dụng, họ không ngần ngại dùng những câu chửi thề, những từ ngữ đầy dục tính. Thơ của họ như một lời thách thức, ném thẳng vào mặt các nhà “đạo đức”. Họ vứt bỏ không thương tiếc các quy ước, luật lệ trong thơ. Tác phẩm của họ có thể thoải mái dùng nhiều thủ pháp cài – đặt – lắp – ráp và phỏng nhại ngay cả những bài thơ lừng lẫy của tiền bối. Họ bày tỏ thái độ bằng cách nhổ toẹt vào các taboo. Nhưng như vậy liệu có thể gọi những gì Chát và Mở Miệng viết ra là “thơ” không? Thực sự thì họ đã thẳng thừng tuyên bố họ không làm thơ: “So với thẩm mỹ của quý vị, trong thẩm mỹ của quý vị, từ lâu rồi chúng tôi không làm thơ. Nhưng chúng tôi vẫn làm đấy, và ngày một đông những người cầm bút trẻ không làm thơ như các vị muốn; đúng hơn, không còn làm thơ trong cách nghĩ mà thẩm mỹ đã cũ nát và ấu trĩ, mà nhiều khi chẳng thuộc về ai, dù quý vị muốn ra sức níu giữ.” .

Cách thức mà Bùi Chát cùng với Mở Miệng “làm thơ” như thế đã được coi lời là tuyên chiến với một xã hội đang ra sức bảo vệ sự “ổn định chính trị”; thái độ của họ được xem như một hành vi chính trị dù chắc chắn họ không làm chính trị chút nào. Hãy thử đọc một đoạn của Bùi Chát xem thơ và chính trị biểu lộ ra sao:

Cộng sản là cái quái gì cóc cần biết, nhưng chắc chắn… 

“Sau cộng sản là sự sống chồng sự sống
Sau cộng sản là ngày dài vô tư không ngã rẽ
Sau cộng sản là ngẩng cao đầu
Sau cộng sản đi không trở lại
Sau cộng sản có người buồn bã không định hướng
Sau cộng sản là định mệnh
Sau cộng sản tạm thời chưa ai rõ
Sau cộng sản là cộng trừ nhân chia nhiều cấp độ
Sau cộng sản là em yêu tôi đâu cần chứng
Sau cộng sản là nhà xuất bản Giấy Vụn quang vinh mười lăm năm
Sau cộng sản là niềm tin ơi chào mi
Sau cộng sản ánh sáng cởi mở
Khi đó chúng ta thoải mái làm người…”

(Trích trong tập Bài Thơ Một Vần của Bùi Chát, NXB Giấy Vụn 10/2009)

Lý Đợi, người cùng với Bùi Chát khai sinh NXB Giấy Vụn và các nhà thơ khác trong nhóm Mở Miệng đều đầy cá tính, có thể họ bị ảnh hưởng lẫn nhau khi sử dụng những thủ pháp, nhưng mỗi người sở hữu một giọng thơ, mỗi giọng thơ ấy lại phản ánh thân phận từng người vốn đầy ắp nỗi nghi hoặc về cuộc đời, cuộc sống chung quanh.

Bùi Chát cùng với nhóm Mở Miệng gồm Lý Đợi, Khúc Duy, Nguyễn Quán… qua sáng tác của mình đã làm một cuộc cách mạng trong thơ Việt, chí ít họ đã dám công khai mở miệng không úp mở, không đắn đo lẫn không cần xin phép, giữa một thời thơ Việt tẻ nhạt đang rụt rè cách tân và loay hoay tự cắt bỏ suy nghĩ. Mở Miệng gây ra những cuộc tranh luận sôi nổi, mạnh mẽ trên nhiều diễn đàn vào đúng lúc cuộc cách mạng Internet tràn ngập không gian Việt Nam và đã khiến giới văn chương, nghệ thuật Việt Nam chột dạ. Tháng 6/2005 Viện Goethe ở Hà Nội mời nhóm Mở Miệng giao lưu và đọc thơ nhưng phải hủy bỏ vì áp lực của nhà cầm quyền. Mở Miệng khiến nhiều người liên tưởng đến các trào lưu văn học underground tại một số nước, các tác phẩm của Mở Miệng luôn gây sóng gió cách này hay cách khác từ hướng nhìn của nhà cầm quyền lẫn từ các bình luận văn học (không công khai) của các nhà văn, nhà thơ, nhà báo Việt Nam. Trong khoảng thời gian trước sau năm 2002 đó, cũng đã có những ngòi bút thử nghiệm những cách tân văn học, song thái độ quyết liệt của Mở Miệng đã góp phần chính trong cung cách hành văn. Ta có thể thấy, những nhà văn, nhà thơ hiện nay có thể thoải mái sử dụng ngôn từ câu chữ “bụi bặm” mà chẳng ai thắc mắc, hoặc xét nét như lúc Mở Miệng xuất hiện đã phải hứng chịu. Phải chăng khuynh hướng thẩm mỹ văn học Việt đã dần thay đổi do chịu ảnh hưởng bởi nhóm Mở Miệng và những cây bút đồng quan điểm khai phá?

Dĩ nhiên, những tác phẩm của Chát và Mở Miệng không bao giờ được phép đăng báo hoặc in ấn từ những cơ quan báo chí, xuất bản chính thống. Bùi Chát và nhóm Mở Miệng đã chọn một phong cách tự do, hoàn toàn phù hợp với lý tưởng và phong cách mà họ theo đuổi. Đó là tự tuyển chọn, biên tập, in ấn, xuất bản, phát hành để mỗi tác phẩm đều được ra mắt như ý muốn không qua bất cứ sự trung gian hay kiểm duyệt nào. Và như thế, nhà xuất bản Giấy Vụn ra đời, đây cũng có thể là một cuộc cách mạng. Một cuộc cách mạng về xuất bản và cũng có thể nói là một cuộc cách mạng về sự tự do thể hiện trong các thể chế cộng sản.

Ai cũng biết, văn học nghệ thuật cùng với truyền thông luôn được xếp vào vị trí trọng yếu tại các quốc gia cộng sản, ban văn hóa tư tưởng của các đảng cộng sản vạch ra đường lối, kế hoạch chi li ở từng thời điểm hầu chi phối mọi mầm mống tư tưởng “phi chính thống”. Từ cuộc cách mạng vô sản tháng 10 Nga cho đến thời tư bản đỏ đại Hán đã có biết bao văn nhân, nghệ sĩ bị tra tấn, lưu đày và tận diệt; có biết bao nhiêu bản thảo phải lén lút gửi ra hải ngoại hoặc ngậm ngùi đút vào ngăn kéo…

Năm 2002, Nhà xuất bản Giấy Vụn tại Việt Nam ra đời từ khát vọng tự do, từ tình yêu vô hạn đối với tư tưởng và sách vở của Bùi Chát cùng các bạn bè. Từ ấn phẩm đầu tiên là tập thơ Vòng tròn sáu mặt của sáu tác giả (Bùi Chát, Khúc Duy, Lý Đợi, Trần Văn Hiến, Hoàng Long và Nguyễn Quán) cho đến tác phẩm mới nhất Việt Nam – hành trình một dân tộc của Philippe Papin (do Nguyễn Khánh Long dịch, 2011), NXB Giấy Vụn đã ấn hành 30 đầu sách nhiều thể loại: thơ, văn xuôi, dịch phẩm. Trong số đó có cả tác phẩm lừng danh Trại Súc vật của Geogre Orwell.

Dù không được phép của nhà cầm quyền, ngay từ khi ra đời, NXB Giấy Vụn đã thực hiện rất đầy đủ và bài bản các quy ước xuất bản như một nhà xuất bản chuyên nghiệp. Các thông tin như: nhóm thực hiện, người chịu trách nhiệm xuất bản, người phát hành, người trình bày, nơi nộp lưu chiểu… đều được in trang trọng trong mỗi ấn phẩm. Cách thức ấy cũng nói lên nhóm thực hiện muốn công việc của họ là một công việc hết sức nghiêm chỉnh, chu đáo và có trách nhiệm đàng hoàng. Tuy là một nhà xuất bản không phép, những ấn phẩm của Giấy Vụn luôn được chăm chút về hình thức. Chính Bùi Chát đi lùng sục khắp nơi để mua loại giấy độc đáo nhất, đẹp nhất để in, đồng thời luôn tìm cách đổi mới hình thức trình bày. Ấn phẩm “Bài thơ một vần” của Bùi Chát đã khiến dịch giả và nhà phê bình văn học Cao Việt Dũng nhận định trên blog Nhị Linh của mình: “một quyển sách đủ đẹp để làm ghen tị toàn bộ hệ thống xuất bản Việt Nam từ trong nước đến ngoài nước, từ chính thống đến ngoài luồng”.

Có thể nói, từ sự gợi hứng của NXB Giấy Vụn đã xuất hiện hàng loạt các nhà xuất bản “ngoài luồng” khác hoặc một số tác giả đã tự xuất bản tác phẩm của mình, hầu hết đều là thân hữu của nhóm Mở Miệng và hầu như đều xuất hiện tại Sài Gòn. Ta có thể thấy, NXB Tùy Tiện của Bỉm, Lề Bên Trái của nhà văn Đào Hiếu, Cửa của họa sĩ Trịnh Cung, Da Vàng của Huỳnh Lê Nhật Tân… rồi Tan Hinh Thuc Publishing Club, Minh Châu, Một Mình, Mũi Tên, Kông Kốc, Dieu Cay Books .v.v.. Hẳn nhiên, tất cả đều không thể so sánh với Giấy Vụn về quy mô và cách thức thực hiện. Rõ ràng, một cuộc cách mạng xuất bản mới đã hình thành, cuộc cách mạng không ầm ĩ nhưng đủ đánh dấu về sự biến chuyển nơi thái độ của một số nhà văn, nhà thơ của Việt Nam hiện đại. Cũng cần nhắc thêm, năm 2008 nhạc sĩ Tuấn Khanh đã tự hát, hòa âm, thu và mixed rồi biên tập, trình bày, phát hành album Bụi Đường Ca gồm các sáng tác của chính anh mà không cần xin phép bất cứ ai, sau đó anh đưa lên mạng internet, anh cho phép mọi người thoải mái bình luận và tải xuống miễn phí, như một cách thể hiện sự TỰ DO phải có của nghệ sĩ, một công dân thế giới, như bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền đã ghi rõ.

Trở lại việc Hiệp hội Xuất bản Thế giới IPA vinh danh Bùi Chát và NXB Giấy Vụn đó là vinh dự vô giá cho Bùi Chát, Mở Miệng, NXB Giấy Vụn và các ngòi bút độc lập. Công việc thầm lặng mà Bùi Chát làm nhiều năm nay đã được quốc tế công nhận, đó là niềm khích lệ cho những tiếng nói can đảm, là nguồn cổ vũ để bất cứ người viết nào cũng biết rằng vượt qua sợ hãi, mở miệng cất tiếng, vững chí can trường đều có thể gặt hái những thành quả lớn lao.

Khi tôi viết những dòng này, nhà thơ Bùi Chát tuy đã được tạm thả nhưng vẫn đang bị thẩm vấn đâu đó tại một đồn công an Việt Nam. Có lẽ anh đang phải trả lời các cuộc thẩm vấn bất tận về giải thưởng của IPA, về hoạt động của NXB Giấy Vụn, về nhóm Mở Miệng, về ảnh hưởng của anh trên văn giới và xã hội. Không ai biết khi nào anh được trao trả tự do hoàn toàn. Dù sao đi nữa, tôi tin chắc Bùi Chát cùng với NXB Giấy Vụn, nhóm Mở Miệng đã ghi một dấu ấn nơi lịch sử văn học, lịch sử ngành xuất bản Việt Nam.

Uyên Vũ

Nguồn : eThongLuan

Khi Giấy Vụn thành của quý

Bùi Tín - Tự do xuất bản là một bộ phận trọng yếu của quyền tự do tư tưởng và tự do ngôn luận. Sách và báo là thức ăn tinh thần của một xã hội. Một xã hội phát triển hài hòa, văn minh là xã hội thực hiện quyền tự do xuất bản rộng rãi, tạo nên nhiều sách báo có chất lượng cao, người dân ham chuộng xem sách, đọc báo để mở mang kiến thức, đưa khoa học, lời hay lẽ phải vào cuộc sống.

Ở Việt Nam, lĩnh vực xuất bản sách và báo nằm trọn trong tay nhà nước, tư nhân không có quyền xuất bản, mặc dầu như thế là trái với Hiến pháp trong đó ghi rõ bảo đảm quyền tự do tư tưởng và tự do ngôn luận của mọi công dân.

Năm 2002, trên mạng internet ở Việt Nam xuất hiện một nhà xuất bản tự do, không trụ sở, không nhà in, không có hệ thống phát hành, không cần xin phép chính quyền, không đăng ký xuất bản, tự coi là nhà xuất bản «chui», nhưng theo đúng Hiến pháp, do đó tự coi là hợp pháp.

Nhà xuất bản chui này lấy tên là Giấy Vụn, giám đốc lấy tên là Bùi Chát, tên khai sinh là Bùi Quang Viễn, tốt nghiệp khoa Ngữ văn – Báo chí thuộc ngành Văn học của Trường Đại học Khoa học Nhân văn tại Sài Gòn năm 2001.

Nhà xuất bản Giấy Vụn gây ngay được tiếng vang ngày càng rộng lớn. Tuổi trẻ, học sinh, sinh viên trong Nam, ngoài Bắc truyền tin nhanh cho nhau về nhà xuất bản độc đáo này. Bà con ta ở hải ngoại, đặc biệt là các bạn trẻ, du sinh ở Pháp, Đức, Ba Lan, Tiệp, Nga, Hoa Kỳ, Úc… ngày càng chú ý, tán thưởng những sản phẩm của Giấy Vụn. Nhiều bài thơ, văn trong Giấy Vụn được dịch ra tiếng Anh, Pháp, Đức, Ba Lan, Tây Ban Nha.

Giấy Vụn rất được chú ý vì có sự cộng tác từ đầu của nhà thơ trẻ Lý Đợi, người từng làm sôi nổi giới văn thơ trẻ trong nước khi thành lập nhóm Mở Miệng và công bố tập thơ rất lạ, rất mới mẻ, rất trẻ cả về nội dung và phong cách: Vòng tròn 6 mặt. Đây là công trình sáng tác của 6 bạn thơ tâm đầu ý hợp: Lý Đợi, Bùi Chát, Khúc Duy, Trần Văn Hoài, Hoàng Long và Nguyễn Quán.

Đặc điểm nổi bật của Giấy Vụn là ở chỗ tuy nó là một nhà xuất bản «chui», ngoài vỉa hè, ảo, như đùa vui, cười cợt với cuộc đời đầy nghịch lý này, nhưng nó lại rất nghiêm cách, chính quy trong việc xuất bản kiểu hiện đại, có biên tập công phu, có người chịu trách nhiệm, ngày ra mắt, số hiệu, lưu chiểu, có trình bày, minh họa, nhiều kiểu chữ khác nhau, hài hòa, đẹp mắt, mỗi tác phẩm là một giai phẩm văn học - nghệ thuật, do tôn trọng bạn đọc và tự trọng. Nhờ vậy nó sẽ tồn tại lâu dài. Đến nay Giấy Vụn đã ra hơn 30 đầu sách, một số in với nhiều thứ tiếng, Anh, Pháp, với các tác giả đang được mến mộ như Đào Hiếu, Hoành Lê, Nhật Tân, Nguyễn Viện, Cung Tích Biền, Liên Thái…

Mới đây, Hiệp hội các nhà Xuất bản Quốc tế International Publishers Association (IPA) là hiệp hội thành lập lâu năm ở Pháp, có thành viên khắp thế giới đã chú ý đến nhà xuất bản độc đáo Giấy Vụn ở Việt Nam, tìm hiểu về hoạt động và ảnh hưởng xã hội của nhà xuất bản này. Mấy năm trước, giám đốc Bùi Chát từng được mời sang Hán Thành, Nam Triều Tiên, và Berlin, Đức, để dự họp xuất bản quốc tế và giới thiệu về nhà xuất bản Giấy Vụn.

Tháng 4-2011, giám đốc Bùi Chát được mời sang thủ đô Buenos Aires của Argentina để nhận phần thưởng quốc tế IPA năm 2011 tặng cho nhà xuất bản Giấy Vụn.

Đây là vinh dự rất lớn cho tập thể nhà xuất bản Giấy Vụn, cho nền «văn học vỉa hè», cho «nền sáng tạo ngoài luồng», cho nền văn học – nghệ thuật tự do, tự khẳng định mình giữa chế độ chuyên chế một đảng, một chế độ bóp nghẹt tự do sáng tạo, kiểm soát ngặt nghèo các văn nghệ sỹ với đủ hình thức kiểm duyệt từ lộ liễu đến tinh vi...

Hiểu rõ bản chất độc tài đảng trị, thực tế là độc tài tập thể của Bộ Chính trị 14 người - mà nguyên chủ tịch quốc hội Nguyễn Văn An gọi là Vua tập thể 14 vị - Nhà xuất bản quốc tế IPA đã lẳng lặng nhắn tin cho nhà thơ Bùi Chát về phần thưởng quốc tế IPA năm nay, và nhà thơ Bùi Chát đã lặng lẽ lên đường đi du lịch nước Pháp rồi mới sang Argentina nhận giải, một bằng khen lớn, với 6 ngàn phrăng Thụy Sỹ (gần bằng 7 ngàn đôla Mỹ ).

Xin hãy nghe ông giám đốc nhà xuất bản chui Giấy Vụn, 32 tuổi, vừa bỡ ngỡ vừa dõng dạc phát biểu trước hàng mấy trăm đại biểu và nhà báo quốc tế khi được mời lên nhận thưởng:

«…Ở một nơi mà tự do chỉ tồn tại trong những hành vi tùy tiện của chính quyền thì những cố gắng cho việc hiện diện của công lý và tình người dường như là vô nghĩa; và để hành động cho những điều tưởng như là viển vông này, chúng tôi đã chọn Xuất Bản.

«Cũng như những anh em đang bị tù đầy, quản thúc và tất cả những người đang đấu tranh cho một tương lai tốt đẹp ở Việt Nam, chúng tôi luôn tin tưởng ở lương tri.

«Thông qua xuất bản một cách tự do những điều cần thiết, chúng tôi biết rằng nhiều độc giả của chúng tôi sẽ tìm thấy lương tri của mình.

«Sách có thể biến thế giới thành tự do, chính vì thế chúng tôi tin rằng tự do sẽ đến, trước hết với những người làm sách, những người đọc sách và những người bàn luận về những điều mà sách mang lại.

«Bằng tất cả tình yêu dành cho sách và dành cho con người, tôi đón nhận và san sẻ niềm vinh dự này cho tất cả độc giả, bạn bè và những người ủng hộ.

«Hy vọng giải thưởng sẽ là cú hích đáng kể cho sự phát triển của phong trào xuất bản độc lập, đặc biệt cho sự phát triển của xã hội dân sự tại Việt Nam».

Đi hơn mười ngàn đặm, chỉ để nói trong có 2 phút, nhưng đó có thể nói là Tuyên ngôn của nhà xuất bản Giấy Vụn, là tâm huyết của Bùi Chát, Lý Đợi và các bạn cùng chí hướng, cũng là cuộc tuyên chiến hòa bình nhưng nảy lửa với chính quyền của 14 ông Vua tập thể, là sự thách thức có vẻ nhẹ nhàng nhưng dữ dội với giới công an và giới tuyên huấn tận tụy phục vụ cho vua chúa cộng sản đời nay.

Do đó mà Bùi Chát bị đón lõng ở sân bay Tân Sơn Nhất, bị khám xét ngặt, hỏi cung kỹ lưỡng, bị mời làm việc dài dài.

Bộ Chính trị cay lắm, công an và tuyên huấn bực bội tức tối lắm, nhưng làm gì bây giờ.

IPA lập tức lên tiếng, Human Right Watch lên tiếng, Reporter sans Frontières lên tiếng.

Bùi Chát đã thành người của thế giới thông tin tự do.

Chế độ độc đảng muốn phong anh, tôn anh lên thành Anh hùng, thì xin cứ việc.

Tòa án trong tay họ, tư pháp trong tay họ, họ muốn hành hạ anh thanh niên 32 tuổi chỉ có nắm giấy vụn trong tay, thì xin cứ việc. Nhưng mọi sự đều có giới hạn cả. Sự mù quáng, sự điên cuồng, sự tàn bạo cũng vậy thôi.

Thế là anh Bùi Chát được trả tự do với nhiều răn đe.

Nhưng anh thanh niên có lương tri, 9 năm trước đã không biết sợ, nay đã là người công dân của thế giới dân chủ văn minh lại còn biết sợ cường quyền hắc ám nữa ư?

Thế là chúng ta được biết Giấy Vụn sẽ điềm tĩnh mở hội mừng công, sẽ liên hoan ăn mừng rất thân mật và tiết kiệm, sẽ cải tiến cả nội dung và hình thức, sẽ có đông bạn đọc hơn, có đông người ủng hộ và yểm trợ hơn, hiệu quả xã hội sẽ mạnh mẽ, rộng và sâu hơn, sau giải thưởng quốc tế IPA rất xứng đáng và vang dội, một cú hích lịch sử cho ngành xuất bản Việt Nam.

Bùi Tín

http://www.voanews.com/vietnamese/blogs/tin/giay-vun-thanh-cua-quy-05-10-2011-121585429.html

Thông Cáo Báo Chí của Hiệp Hội Xuất Bản Quốc Tế (IPA) - Cuộc tranh đấu vẫn tiếp diễn

Thông Cáo Báo Chí của Hiệp Hội Xuất Bản Quốc Tế (IPA) - Cuộc tranh đấu vẫn tiếp diễn

Danlambao lược dịch - Trong khi hoan nghênh việc trả tự do cho Bùi Chát, IPA vẫn quan tâm sâu sắc việc Bùi Chát vẫn tiếp tục bị thẩm vấn và bị bắt lại. IPA kêu gọi nhà cầm quyền Việt Nam trả tự do một cách rốt ráo - cuối cùng và vĩnh viễn cho Bùi Chát, trả lại kỷ niệm chương và giấy chứng nhận giải thưởng, và đảm bảo rằng không áp đặt những tội phạm lên ông Bùi Chát - IPA.

*

Bùi Chát - Người nhận giải thưởng Tự Do Xuất Bản được trả tự do có điều kiện, nhưng cuộc tranh đấu vẫn tiếp diễn

Geneva - Ngày 03 Tháng 5 2011

Bùi Chát, người nhận giải thưởng Tự do xuất bản 2011 - IPA đã được tạm thời trả tự do vào ngày 02 tháng 5 sau khi bị bắt giữ bởi chính quyền, nhưng vẫn dưới sự giám sát và tiếp tục thẩm vấn của cơ quan chức năng tại Việt Nam.

Bùi Chát bị bắt ngày 30 tháng tư trên trở về Việt Nam từ Buenos Aires, nơi ông được vinh danh với giải thưởng Tự Do Xuất Bản. Giải thưởng (kỷ niệm chương) và giấy chứng nhận giải thưởng đã bị tịch thu. Ông bị buộc phải trở lại để công an thẩm vấn vào ngày 3 tháng Năm. Một loạt các cuộc thẩm vấn đã được dự trù. Trong khi hoan nghênh việc trả tự do cho Bùi Chát, IPA vẫn quan tâm sâu sắc việc Bùi Chát vẫn tiếp tục bị thẩm vấn và bị bắt lại. IPA kêu gọi nhà cầm quyền Việt Nam trả tự do một cách rốt ráo - cuối cùng và vĩnh viễn cho Bùi Chát, trả lại kỷ niệm chương và giấy chứng nhận giải thưởng, và đảm bảo rằng không áp đặt những tội phạm lên ông Bùi Chát.

Theo báo cáo nhận được bởi IPA, Bùi Chát đã bị dẫn độ đến nơi cư ngụ và lệnh khám xét chỗ ở được tiến hành. Nhà cầm quyền đã khám xét khắp nơi, ra lệnh Bùi Chát đem theo quần áo và tiến hành lệnh tạm giam. Địa điểm tạm giam không được thông báo đến gia đình. Bùi Chát có thể bị giam giữ đến 9 tháng dựa vào luật định hiện hành nhằm “mục đích điều tra” trước khi khởi tố với tội danh chính thức.

IPA đã liên lạc với các cơ quan liên quan để tạo điều kiện trả tự do cho Bùi Chat. IPA kêu gọi các chính phủ, những người ủng hộ cho nhân quyền và tự do phát biểu cùng với các nhà xuất bản đòi hỏi tự do thực sự cho Bùi Chát đồng thời đảm bảo rằng không có một án hình sự nào áp đặt lên ông.

Bjorn Smith-Simonsen, Chủ tịch Ủy ban Tự do Xuất bản của IPA tuyên bố: "IPA hoan nghênh việc trả tự do tạm thời cho Bùi Chát, nhưng vẫn còn lo lắng khi anh vẫn đang bị thẩm vấn bởi công an và luật pháp Việt Nam về mặt lý thuyết lại được quyền giam giữ ông cho đến 12 tháng trước khi khởi tố. Do đó chúng tôi kêu gọi chính quyền Việt Nam phải thả ông vĩnh viễn. Kỷ niệm chương và chứng nhận giải thưởng cũng phải trả lại cho ông ấy. "

Danlambao lược dịch

*

Việt Nam trong nhóm 4 nước bóp nghẹt tự do báo chí nhất châu Á

.

Tú Anh (RFI) - Ngày 3/5 được Tổ chức Văn hóa-Khoa-Học-Giáo dục Liên Hiệp Quốc UNESCO chọn làm ngày "Tự do báo chí" vinh danh các quốc gia tôn trọng quyền tự do ngôn luận và thông tin, tạo thuận lợi cho sự phát triển của đất nước. Việt Nam tự hào có hơn 700 nhật báo và 54 nhà xuất bản. Tuy nhiên, trong năm 2011, tổ chức Phóng viên không biên giới (RSF) vẫn xếp Việt Nam vào danh sách 38 nước không có tự do báo chí.

Trong bối cảnh ngọn gió Mùa Xuân Ả Rập đang thổi qua Trung Đông và Bắc Phi, báo cáo hàng năm của tổ chức Phóng viên không biên giới Reporters sans frontières (RSF) nhân ngày Tự do báo chí đã ghi nhận nhiều biến chuyển «quan trọng» trong danh sách các lãnh đạo xem phóng viên là kẻ thù trong năm 2011.

Hai điểm son được ghi nhận là tại Tunisia và Ai Cập sau khi hai tổng thống « chọn đời » đã phải ra đi. Trong danh sách còn lại, tổ chức Phóng viên không biên giới liệt kê 38 nguyên thủ quốc gia, thủ tướng chính phủ và «sứ quân » thuộc thành phần trấn áp báo chí.

Tại châu Á, bốn nước Việt Nam, Trung Quốc. Miến Điện và Bắc Triều Tiên đã được quan tâm đặc biệt. Theo nhận định của tổ chức bảo vệ báo chí RSF, trong năm qua, tuy một số nhân sự trong khu vực đã bị thay thế nhưng bản chất của các chế độ này vẫn như cũ.

Dùng luật hình sự trấn áp tự do báo chí

Tại Miến Điện tướng Thein Sein lên thay Than Shwe. Tại Việt Nam, ông Nguyễn Phú Trọng thay ông Nông Đức Mạnh. Nhưng tại Miến Điện 14 phóng viên đang ngồi tù. Còn ở Việt Nam, 18 nhà báo mạng đang bị giam giữ. RSF thẩm định giới lãnh đạo tại hai nước Đông Nam Á này là biểu tượng của hai chế độ hà khắc sử dụng bộ máy hình sự phục vụ cho chính sách đàn áp, dập tắt mọi hy vọng cởi mở. Nhân danh đảng cầm quyền duy nhất, quyền lợi riêng của đảng hoặc “đoàn kết dân tộc”, các chế độ này “tự co cụm” và “ căng thẳng tinh thần” trước ngọn gió dân chủ giải phóng.

Hương “hoa nhài” cũng tác động đến chính sách của Hồ Cẩm Đào tại Trung Quốc. Hơn 30 luật sư, văn nhân, nghệ sĩ, trí thức đã bị bắt giam ở những nơi bí mật mà không ai biết số phận của họ ra sao. Đầu tháng tư, họa sĩ tài hoa là Ngải Vị Vị, con trai của một cố bộ trưởng văn hóa Trung Quốc cũng bị bắt. Tại Bắc Triều Tiên, Kim Jong Il cai trị 22 triệu dân với bàn tay sắt vừa độc tài, vừa độc ác với một bộ máy tuyên truyền không chừa một không gian tự do nào.

Để phản bác lại bản báo cáo của tổ chức Phóng viên không biên giới nhân ngày Tự do báo chí mùng 3 tháng 5, báo chí chính thức của Việt Nam, vẫn được gọi dân dã là báo “lề phải”, lên án RSF là một tổ chức “ tăm tối” nhưng “cao đòn chống phá Việt Nam”. Trong bài bình luận dài với tựa “Sự tăm tối của tổ chức “Nhà báo không biên giới”, báo mạng Công An Nhân Dân “phản biện” là tại Việt Nam có 706 cơ quan báo, 506 tạp chí và 54 nhà xuất bản. CAND online cho rằng báo chí Việt Nam phong phú đa dạng ngang tầm khu vực và quốc tế.

Tuy nhiên tờ báo này không nói rõ là báo chí Việt Nam có tự do loan tin và công kích những sai trái của chính quyền hay công khai ủng hộ đối lập như báo chí Thái Lan, Indonesia hay Philippines hay không? Báo Công An Nhân Dân lên án RSF ký “hoa hồng” với “các thế lực xấu đơm đặt về tự do báo chí ” ban cho những người “ vi phạm pháp luật” như Nguyễn Tiến Trung, Lê Công Định, Trần Huỳnh Duy Thức, Lê Thăng Long chiếc mũ nhà báo hay công dân mạng.

Còn đối với phóng viên “lề trái” và thành phần trí thức dấn thân tại Việt Nam, trong đó có không ít người đang bị ngồi tù hay sách nhiễu, thì họ công nhận tại Việt Nam có hơn 700 tờ báo nhưng chỉ có một "Tổng biên tập”, đưa tin một chiều ngăn chặn mọi sáng kiến hay ý kiến “ngoài luồng”.

Mới đây nhất, đêm 30/04, nhà thơ trẻ Bùi Chát, người chủ trương sáng lập nhà xuất bản Giấy Vụn, độc lập, đã bị bắt tại phi trường Tân Sơn Nhất khi anh nhận giải thưởng quốc tế từ Achentina trở về. Bùi Chát bị giam đến 47 tiếng đồng hồ mới được tạm thả. Còn về lời cáo buộc “thế lực thù địch và tăm tối” đặt ra ngày Tự do báo chí để bôi xấu chính quyền thì thiết nghĩ cũng không cần phải nhắc lại đây là sáng kiến của tổ chức Liên Hiệp Quốc UNESCO và người dân Việt Nam biết rõ nguồn gốc cũng như lý do chính đáng của sáng kiến này.

http://www.viet.rfi.fr/viet-nam/20110503-viet-nam-trong-nhom-4-nuoc-bop-nghet-tu-do-bao-chi-nhat-chau-a

alexis krikorian: việt nam là vấn nạn chưa từng thấy bao giờ

Lời Giới Thiệu:  Alexis Krikorian (“AK”), Giám Đốc Hội Đồng Tự Do Xuất Bản của Hiệp Hội Các Nhà Xuất Bản Quốc Tế (IPA), sinh năm 1974 tại Lyon, Pháp, và tốt nghiệp Cử nhân từ Viện Chính Trị Khoa Học Lyon năm 1996. Vào năm 1999, anh tốt nghiệp với bằng Thạc sĩ Chuyên Khoa Quan Hệ Quốc Tế (International Relations) từ Viện Cao Học Quốc Tế của Genève. Sau đó anh dọn đến Paris–nơi anh giữ nhiệm vụ biên tập viên trong ba năm cho một công ty cung cấp thông tin trên internet. Trở về Genève, anh cộng tác với IPA vào tháng Hai năm 2003. Vào tháng 3 năm 2005, anh được thăng chức làm Giám Đốc Hội Đồng Tự Do Xuất Bản của IPA.

Bài phỏng vấn sau đây được Da Màu bắt đầu lúc 3:27 chiều ngày thứ Hai, 25 tháng 4 năm 2011, gần như trùng hợp với thời điểm Bùi Chát nhận Giải Thuởng Tự Do Xuất Bản ở Buenos Aires, Á Căn Đình (vì giờ ở Buenos Aires đi trước giờ Miền Đông Hoa Kỳ 1 tiếng) và kết thúc lúc 7:29 sáng ngày thứ Hai, 2 tháng 5 năm 2011, khoảng 48 tiếng sau khi Bùi Chát trở về Việt Nam từ Buenos Aires và sau khi anh bị chính quyền Việt Nam giam giữ.

Lúc bài phỏng vấn này được lên mạng sáng ngày 3 tháng 5 năm 2011 thì Bùi Chát, theo tin nhận được từ Lý Đợi, đã được tạm thả, nhưng vẫn phải “lên đồn làm việc” vào sáng ngày 3 tháng 5. Theo tin của Lý Đợi thì chỉ có Bằng Tưởng Lệ bị tịch thu, còn tiền thưởng 5,000 swiss francs thì vẫn được giữ.

Bài phỏng vấn với Alexis Krikorian được Đinh Từ Bích Thúy (ĐTBT) thực hiện trong tiếng Anh, qua email, và sau đó chuyển ngữ sang tiếng Việt. (Bản tiếng Anh của bài phỏng vấn nằm dưới bản tiếng Việt sau đây.)

  

Từ trái sang phải: Bjorn Smith-Simonsen (Chủ tịch Hội Đồng Tự Do Xuất Bản, IPA), Alexis Krirorian (Giám đốc Hội Đồng Tự Do Xuất Bản, IPA), Bùi Chát (nxb Giấy Vụn), Buenos Aires, Argentina ngày 4/26/2011 (Nguồn: Dân Làm Báo)

 

DTBT: Thưa ông Krikorian, tôi là Đinh Từ Bích Thúy, chủ biên Da Màu, tạp chí văn chương mạng xuất bản trong tiếng Việt và phục vụ độc giả trong và ngoài nước Việt Nam. Là một tờ báo với phương châm: “văn chuơng không biên giới,” chúng tôi cảm thấy rất được cổ vũ qua việc IPA trao giải thưởng cho ông Bùi Chát, nhà xuất bản Giấy Vụn, đồng thời việc IPA hiện nay đang chặt chẽ vận động với các chính quyền quốc tế và các nhà tranh đấu nhân quyền đòi trả tự do cho Bùi Chát.

Tôi hy vọng mình có thể dùng cách xưng hô qua tên gọi cho tiện. Anh cứ gọi tôi là Thúy (tên Thúy trong tiếng Việt, như tên Alexis với người Tây Phương, có thể dành cho cả đàn ông và đàn bà. Trong trường hợp của tôi, đó là tên dành cho phụ nữ.)

Để giúp ích độc giả Da Màu, xin anh cho chúng tôi biết thêm về những sinh hoạt của IPA liên hệ đến Hội Đồng Tự Do Xuất Bản, qua những câu hỏi sau đây:

(1) IPA tái lập Giải Thưởng Tự Do Xuất Bản năm 2005. Điều gì đã khuyến khích sự tái lập của giải thưởng này, và tại sao nó đã bị ngừng trao trước năm 2005?

AK: Giải thưởng thật ra được thành lập chính thức năm 2005. Chữ “tái lập” mà thỉnh thoảng chúng tôi dùng là một chữ không chính xác. Trước năm 2005, chúng tôi chỉ trao giải thưởng này một lần duy nhất, đó là vào dịp Hội Chợ Sách ở Frankfurt kỷ niệm 50 năm ngày Tuyên Ngôn Hoàn Vũ Nhân Quyền. Giải thưởng này được trao cho bà Ayse Nul Zarakolu, một nhà xuất bản phụ nữ của Thổ Nhĩ Kỳ hiện đã qua đời.

Tôi gia nhập IPA năm 2003 và dưới sự lãnh đạo của Lars Grahn, Chủ tịch Hội Đồng Tự Do Xuất Bản của IPA và cũng là một nhà xuất bản Thụy Điển, chúng tôi quyết tâm thành lập [chính thức và liên tục] Giải Thưởng Tự Do Xuất Bản. Quyết định này được sự ủng hộ của Ban Điều Hành. IPA đã quyết định thành lập giải thưởng này vì quyền tự do ngôn luận và tự do xuất bản hiện bị tấn công khắp nơi. Ở nhiều quốc gia trên thế giới, các nhà văn và các nhà xuất bản thường bị quấy nhiễu, truy tố, bắt giam, tra tấn, đôi lúc bị giết vì những điều họ viết ra và xuất bản.

(2) Vậy hiện nay IPA có những thành viên ở Việt Nam hay không?

AK: Không, hiện nay chúng tôi không có thành viên nào ở Việt Nam.

(3) Như vậy IPA đã biết về Giấy Vụn, Bùi Chát và những cộng sự viên của anh qua cách nào?

AK: Chúng tôi đuợc biết về Bùi Chát qua những thành viên Á Châu của chúng tôi.

(4) Anh có thể cho Da Màu biết tên của các tổ chức phi chính phủ (NGO) đã báo động cho IPA về lòng can đảm của các nhà xuất bản sinh hoạt dưới những chế độ hà khắc?

AK: Vì chúng tôi là Hiệp hội Các Nhà Xuất Bản Quốc Tế, chúng tôi trông nhờ vào các thành viên của chúng tôi trước tiên, đó là các nhà xuất bản từ nhiều quốc gia khác nhau. Ngoài các thành viên của chúng tôi, tổ chức mà chúng tôi cộng tác thường xuyên nhất là Văn Bút Quốc Tế, với trụ sở ở Luân Đôn đại diện cho những nhà văn trên thế giới. Hội này có nhiều trung tâm văn bút ở nhiều quốc gia trên hoàn cầu, và [những trung tâm này] thường đề cử danh sách cho Giải Thưởng Tự Do Xuất Bản. Chúng tôi cũng làm việc với tổ chức Index on Censorship (Thước Đo Kiểm Duyệt) và (World Association of Newspapers (WAN– Hiệp Hội Báo Chí Thế Giới). Chúng tôi cũng là thành viên của hệ thống IFEX, là mạng lưới Tự Do Phát Biểu hoàn cầu.

(5) Xin anh cho biết quá trình tuyển chọn ngưởi được trao giải.

AK: Những thành viên của IPA nói chung, những thành viên trong Hội Đồng Tự Do Xuất Bản, những nhà xuất bản cá nhân; và các tổ chức phi chính phủ làm việc trong lĩnh vực Tự Do Phát Biểu và Nhân Quyền đều có thể đề cử danh sách đến Hội Đồng Tự Do Xuất Bản của IPA. Từ đó Hội Đồng tuyển chọn tên các người được đề cử vào danh sách chung kết. Ban Điều Hành của IPA sau đó bỏ phiếu [cho nhà xuất bản hoặc cá nhân được coi là xứng đáng với giải thưởng này.]

(6) Trong kinh nghiệm làm việc, có bao giờ anh đã phải can thiệp với nhà cầm quyền để giúp cho người được tuyển chọn rời xứ sở của họ để ra ngoại quốc nhận Giải Thưởng?

AK: Không, chưa bao giờ cả. Chúng tôi chưa bao giờ phải [can thiệp với nhà cầm quyền].

(7) Anh có phải can thiệp trong trường hợp của Bùi Chát để ông ấy có thể sang Buenos Aires lãnh Giải Thưởng?

AK: Không, chúng tôi không phải làm gì cả. Trong trường hợp [của Bùi Chát], chúng tôi chỉ lo chuyện làm sao anh ấy có thể sang Buenos Aires để dự lễ trao giải. Cho nên chúng tôi chỉ thông báo tên của Bùi Chát sau khi biết rõ là anh ấy đã đến Á Căn Đình.

(8) Giải thưởng này phản ảnh lòng can đảm chính trị hay cũng bao gồm cả giá trị nghệ thuật? Xin anh vui lòng định nghĩa giá trị nghệ thuật [nếu giải thưởng cũng bao gồm khía cạnh này.]

AK: Giải Thưởng này được trao tặng để tôn vinh “lòng can đảm phi thường trong sự phấn đấu cho quyền tự do xuất bản.” Nó là một, nếu không muốn nói là giải thưởng duy nhất hiện có, về quyền tự do xuất bản (quyền tự do xuất bản là một phần tử của quyền tự do phát biểu]. Giải Thưởng này không dựa trên giá trị nghệ thuật.

(9) Xin anh cho biết nếu từ trước đến nay đã có những hậu quả chính trị về phía nhà cầm quyền có liên can trực tiếp đến chuyện một nhà xuất bản được trao Giải Thưởng Tự Do Xuất Bản?

AK: Không, từ trước đến nay thì chưa thấy có hậu quả chính trị nào. Trong một trường hợp, có thể đã tạo sự thay đổi từ phía pháp luật. Năm ngoái, chúng tôi trao Giải Đặc Biệt cho nhà xuất bản Sel ở Thổ Nhĩ Kỳ. Vài tháng sau, nhà xuất bản này được trắng án.

(10) Chắc anh muốn nói đến trường hợp của ông Irfan Sanci, giám đốc nhà xuất bản Sel của Thổ Nhĩ Kỳ, là người đã bị truy tố theo luật hình sự 226 của Thổ Nhĩ Kỳ vì đã xuất bản “dâm thư” khi phổ biến bản dịch Don Juan của Guillaume Apollinaire và những tác phẩm văn chương “nhạy cảm” khác? Trong trường hợp này, yếu tố nào, qua sự hiện diện của IPA, đã giúp ông Sanci được trắng án? Có phải vì IPA đã đệ đơn amicus curiae (thân hữu của tòa án), hay một lời tuyên bố để thuyết phục tòa án? Hay anh đã nghĩ rằng dư luận báo chí chung quanh việc ông Sanci được Giải Đặc Biệt đã cổ võ quần chúng, và thuyết phục tòa Thổ Nhĩ Kỳ, trong việc giúp ông trắng án? Nếu có thể, xin anh cho biết thêm chi tiết về phán quyết của quan tòa.
[Amicus curiae: các cá nhân hoặc đoàn thể không phải là các bên đương sự của vụ tranh tụng có thể trợ giúp tòa án đạt đến phán quyết bằng cách lưu ý tòa án về các vấn đề công chúng đang quan tâm mà không/chưa được trình bày bởi luật sư của các bên đương sự. Tòa án do đó có thể cho phép các cá nhân hầu tòa/đệ đơn với tư cách là thân hữu của tòa án.]

AK: Về câu hỏi trên của chị, chúng tôi không đệ đơn amicus curiae, nhưng chúng tôi đã phổ biến một bản thông cáo báo chí để tạo áp lực với nhà cầm quyền. Cùng lúc chúng tôi gửi thỉnh nguyện thư đến chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ và Liên Hiệp Âu Châu kêu gọi sự tha bổng cho Irfan Sanci. Giải Thưởng Đặc Biệt của IPA có lẽ cũng đã giúp [Sanci] vì tin tức về giải thưởng này được phổ biến rộng rãi trên các báo Thổ Nhĩ Kỳ và của Âu Châu (như bản tin trên trang chính của báo Le Monde)

[Chú thích của Da Màu: Tin trên báo Le Monde tường thuật rằng có những “lằn ranh đỏ” mà không một nhà xuất bản Thổ Nhĩ Kỳ nào được phép vượt qua, đó là những vấn đề liên hệ đến dân tộc Kurd và Armenian, hoặc đề tài tình dục. Trong trường hợp của Irfan Sanci, ông đã được trắng án sau khi một hội đồng chuyên gia tuyên bố rằng bản dịch Don Juan là một tác phẩm văn chương và Apollinaire là một nhà văn trong truyền thống văn chương kinh điển. Bày tỏ những cảm nghĩ chắc cũng không khác các nhà xuất bản ngoài luồng của Việt Nam, ông Sanci nói,”Trong lúc xứ sở tôi trừng phạt tôi chỉ vì tôi làm nhiệm vụ của mình, thì tôi lại được quốc tế ủng hộ. Thê thảm thật đấy, nhưng cái nước Thổ Nhĩ Kỳ là thế!]”

(11) Chúng ta hãy bàn luận thêm về định nghĩa “tự do xuất bản.” Không hiểu IPA có ủng hộ sứ mệnh của wikileaks hoặc các tổ chức và cá nhân “tung tin nhạy cảm” qua internet, hay “tự do xuất bản” chỉ giới hạn ở môi trường sách in?

AK: Tự do xuất bản không chỉ giới hạn ở môi trường sách in, nhưng trong trường hợp wikileaks thì Hiệp Hội không có sự nhất trí về ý kiến.

(12) Thế “tự do xuất bản” có đồng nghĩa với khả năng hoặc nguồn tài chính để xuất bản những dữ liệu mà trước đây bị coi là nhạy cảm? Như trường hợp nhà xuất bản ROSSPEN chẳng hạn. Theo tin chúng tôi được biết thì ROSSPEN (Nhà in Bách Khoa Từ Điển Nga Quốc), một nhà xuất bản có tiếng được thành lập năm 1991, hiện đang thi hành sứ mệnh hoàn thành 100 bộ sách đồ sộ với nhan đề Lịch sử Chế độ Stalin. Tuy ROSSPEN hiện nay chưa bị chính quyền hậu-Liên Xô làm khó dễ, nhà xuất bản này đã ở trên danh sách chung kết của IPA từ hai năm nay. [Để tìm hiểu thêm về các bộ sách học thuật và lịch sử được ROSSPEN xuất bản, xin tham khảo Bản Tường trình của Publishers Weekly, ngày 4 tháng 4 năm 2011, tr. 16-17.]

AK: Vâng, dĩ nhiên rồi. Thật ra những dữ kiện liên hệ đến Stalin vẫn bị coi là nhạy cảm. Dường như ở bên Nga bây giờ người ta đang “sửa sắc đẹp” cho Stalin. Vì thế sứ mệnh của ROSSPEN vẫn được coi là quan trọng và can đảm.

(13) Vì những yếu tố chính trị và an ninh, IPA có chọn ngày và địa điểm nhất định mọi năm để tuyên bố Giải Thưởng Tự Do Xuất Bản?

AK: Hiện nay Giải Thưởng Tự Do Xuất Bản được luân phiên mọi năm trên thế giới, tùy địa điểm và thời gian. Chúng tôi hiện có dự định tổ chức việc trao giải thưởng vào giữa năm, vào dịp ngày lễ Sách Thế Giới và Ngày Tác Quyền, khoảng 23 tháng 4 mọi năm ở một địa điểm nhất định. Nhưng lúc này thì thời gian và địa điểm trao giải vẫn chưa được thống nhất. Còn về những quy luật liên hệ đến giải thưởng thì danh sách đề cử phải được gửi đến IPA ít nhất là 3 tháng trước ngày lễ trao giải thưởng.

(14) Cứ cho là IPA sẽ chọn một thời điểm nhất định để tuyên bố Giải Thưởng Tự Do Xuất Bản, điều này không hiểu có ảnh hưởng đến, hay bảo đảm cho sự an ninh của người được trao giải, nếu một chính quyền, khi phỏng đoán được lịch trình hàng năm của IPA, sẽ cấm việc du hành ra ngoại quốc, trong khoảng thời gian từ giữa tháng đến cuối tháng 4 mọi năm chẳng hạn?

AK: Tôi không rõ dự án [tổ chức một ngày nhất định hàng năm] sẽ ảnh hưởng đến sự an ninh của người được trao giải như thế nào. Đây là một câu hỏi rất hay. Tôi chỉ muốn nhấn mạnh một điều: từ năm 2006 khi chúng tôi bắt đầu trao giải thưởng này, thì không có người nhận giải nào lại bị khó khăn khi trở về quê hương của họ, kể cả [các cá nhân từ] những quốc gia như Iran, Zimbabwe hoặc Thổ Nhĩ Kỳ. Cho nên Việt Nam là một trường hợp ngoại lệ. [Đây là một vấn nạn] chưa từng thấy bao giờ. Và câu hỏi của chị rất hay. Chúng tôi sẽ phải lưu ý điều này trong kế hoạch làm việc.

(15) Xin anh cho biết IPA nhận được tài trợ từ những nguồn nào?

AK: Nguồn tài trợ duy nhất của IPA là từ các thành viên của Hiệp Hội, chẳng hạn như những hội đoàn các nhà xuất bản từ nhiều quốc gia khác nhau.

(16) Xin anh cho biết tiến trình của IPA trong 5 năm tới.

AK: IPA thực sự đại diện cho môi trường xuất bản hoàn cầu. Tuy vậy, trong 5 năm tới, IPA sẽ có thêm nhiều phương tiện để xúc tiến việc xuất bản như một thế lực cho sự phát triển của kinh tế, văn hóa và chính trị, và có quyền thẩm định trong mọi tranh luận liên hệ đến các nhà xuất bản (nhất là trong lĩnh vực tác quyền, kiến thức đọc và viết, quyền tự do xuất bản).

(17) Chúng tôi liên kết với Tiền vệ, và đã đưa lên mạng một Kháng Thư, với các bản trong ngoại ngữ. Hiện giờ chúng tôi đã có độ 87 chữ ký từ khắp mọi nơi. Chúng tôi dự định sẽ gửi Kháng Thư này đến những tổ chức làm việc trong lĩnh vực tự do xuất bản và tự do phát biểu. Xin anh cho biết những nguồn hiệu quả nhất?

AK: Sáng kiến của các anh chị thật tuyệt vời! Chúng tôi cũng sẽ nhờ các thành viên của IPA liên lạc với chính quyền của họ để gây áp lực với nhà cầm quyền Việt Nam.
Nếu thấy cần, chị nên liên lạc với: Rohan Jayasekera ở Index on Censorship;  Jean Rafferty (Scottish PEN); Sara Whyatt, Giám Đốc, Hội Đồng Các Nhà Văn Bị Cầm Tù—Văn Bút Quốc Tế, sara.whyatt@internationalpen.org.uk (Writers in Prison Committee, PEN International); [Marian Botsford Fraser], Chủ tịch Hội Đồng Các Nhà Văn Bị Cầm Tù—Văn Bút Quốc Tế. Và cũng nên liên lạc với Kristina Stockwood ở IFEX.

DTBT: Chúng tôi rất cảm kích được cơ hội trao đổi với anh, và nhận được những nguồn thông tin trên. Hiện anh cũng đã biết chúng tôi là ai, và từ nay đừng ngại ngần trong việc gửi cho chúng tôi những thông tin và sinh hoạt của IPA trong thời gian sắp tới, cùng mọi nỗ lực tốt đẹp của IPA ở lĩnh vực Tự Do Phát Biểu/Tự Do Xuất Bản, vì đây cũng là sứ mệnh của chúng tôi ở Da Màu.

AK: Cám ơn chị trong tất cả mọi chuyện. Tôi xin lỗi là cuộc trao đổi của chúng ta đã có phần hấp tấp. Rất mong chị hiểu cho.

Đinh Từ Bích Thúy

Nguồn: Da Màu

Ý định của nhà cầm quyền

Ở Việt Nam, sự tồn tại của cá thể nào đó, xét theo nghĩa rộng, chưa hẳn là do cá thể đó có thể quyết định được. Nó phụ thuộc rất lớn, hoặc trong nhiều trường hợp là phụ thuộc hoàn toàn vào cái được gọi là “ý định” của những kẻ cầm quyền.

Ví dụ như trường hợp của nhà thơ Bùi Chát...

Thật mỉa mai khi Bùi Chát, theo định nghĩa, là công dân của một quốc gia độc lập, nhưng kể từ đêm 30-4, khi bị bắt giữ trái phép tại sân bay Tân Sơn Nhất, anh hoàn toàn không biết số phận sắp tới của mình như thế nào.

Cái sự quyết định số mệnh của một con người, trong cái quốc gia hình chữ S này, qua một vài ví dụ điển hình như: blogger Điếu Cày, Anh Ba Sài Gòn, Bùi Chát... không phải đến từ Thượng Đế mà đến từ những ý định đầy bất trắc và tuỳ hứng của những kẻ bí mật nào đó và chẳng ai đoán trước được.

Và tuy chẳng thể đoán trước được nhưng cái được gọi là “ý định của nhà cầm quyền” ấy không phải là một khái niệm rỗng hay là trò chơi chữ, nó là thứ ám ảnh hàng ngày, trong từng giây từng phút, ở mọi ngõ nghách của xã hội Việt Nam ngày nay. Nó không thể dự đoán trước được, bởi cũng giống như mây trên bầu trời Hà Nội, chẳng ai biết khi nào nó đổ mưa để làm ngập lụt cả 36 phố phường...

Nhưng xem ra, kể cả mây trên bầu trời Hà Nội cũng không thể so sánh được với các ý định của nhà cầm quyền Việt Nam. Bởi, đối với thời tiết, nếu nắm được một vài yếu tố như: áp thấp, sức gió, nhiệt độ,... thì có thể dự đoán được ít nhiều dựa trên những mô hình đã lập sẵn trên máy tính. Nhưng ý định của nhà cầm quyền thì chẳng ai có thể biết được có bao nhiêu yếu tố ảnh hưởng đến. Và trong trường hợp có phán đoán được những yếu tố ảnh hưởng đến ý định của họ, cũng không thể dự đoán được nếu não bộ của họ đang bị các tổn thương, ví dụ như ở thuỳ thái dương chẳng hạn.

Cuối cùng, ý định của nhà cầm quyền Việt Nam là thứ không có quy chiếu, nó xuất hiện bất chợt rồi tan biến đi và để lại cái hậu quả lù lù ngoài đó:

Những trẻ suy dinh dưỡng, những làng quê ô nhiễm, những nông dân mất đất, những công nhân vạ vật trong các khu nhà trọ, một lũ tham nhũng phi nhân tính,... và một xã hội bể nát đến từng chân tơ kẻ tóc.

Nhưng mặc cho tất cả những điều đó, cái xã hội đang được điều khiển bởi những “ý định” đó vẫn đang tồn tại, nó vận hành, tất nhiên, theo những ý định của nhà cầm quyền, bất chấp mọi quy luật xã hội hay nhân tính.

Và tất cả những “công dân” của nó, từ những trường hợp chung cho đến những biệt lệ như Bùi Chát, vẫn hàng ngày thấp thỏm chờ đợi sự phán quyết số phận của mình đến từ những bộ phận bí mật nào đó của nhà cầm quyền.

Và trong mọi trường hợp, chỉ còn có thể cầu nguyện, như trong trường hợp Bùi Chát, phải lạy trời là khi đưa ra ý định về số phận sắp tới của anh những kẻ thượng đế rởm ấy không đang bị hắc lào hay ghẻ lở tấn công.

Trà Đóa

Tiền Vệ

Tin mới nhất về Bùi Chát:

Chào quý vị và các bạn,

Nhà thơ Bùi Chát đã được tạm thả vào chiều tối ngày 2/5/2011, sau gần 47 tiếng tạm giữ, và vẫn phải tiếp tục lên đồn làm việc vào sáng hôm sau (3/5). Khi được thả, do quá mệt mỏi bởi chuyến bay 36 tiếng và thời gian làm việc 2 ngày, và cũng để chuẩn bị tinh thần cho buổi làm việc vào sáng ngày 3/5 nên đã tìm chỗ nghỉ ngơi, chưa kịp thông báo đến người thân và giới truyền thông, blog...

Chi tiết sai nghiêm trọng nhất, Số tiền thưởng 5000 CHF không bị tịch thu (trong Kháng thư của Tiền Vệ & Da Mau phát động).

Chi tiết sai khác: vẫn được tiếp tục ở ngôi nhà đang thuê, chứ không phải bị đuổi.

Chi tiết đúng: bằng Tưởng Lệ do Hiệp hội các Nhà xuất bản Quốc tế cấp bị tịch thu.

Nhân tiện đây, Bùi Chát và NXB Giấy Vụn xin được gởi lời cảm ơn chân thành đến tất cả các cơ quan hữu quan, cơ quan phi chính phủ, cơ quan truyền thông, báo giới, website, blog... và tất cả mọi người đã quan tâm ủng hộ, vận động cho BC và nxb Giấy Vụn trong thời gian.

Xin cáo lỗi vì thông tin chậm trễ và cảm ơn tất cả.

 Lý Đợi

Ý định của nhà cầm quyền

Ở Việt Nam, sự tồn tại của cá thể nào đó, xét theo nghĩa rộng, chưa hẳn là do cá thể đó có thể quyết định được. Nó phụ thuộc rất lớn, hoặc trong nhiều trường hợp là phụ thuộc hoàn toàn vào cái được gọi là “ý định” của những kẻ cầm quyền.

Ví dụ như trường hợp của nhà thơ Bùi Chát...

Thật mỉa mai khi Bùi Chát, theo định nghĩa, là công dân của một quốc gia độc lập, nhưng kể từ đêm 30-4, khi bị bắt giữ trái phép tại sân bay Tân Sơn Nhất, anh hoàn toàn không biết số phận sắp tới của mình như thế nào.

Cái sự quyết định số mệnh của một con người, trong cái quốc gia hình chữ S này, qua một vài ví dụ điển hình như: blogger Điếu Cày, Anh Ba Sài Gòn, Bùi Chát... không phải đến từ Thượng Đế mà đến từ những ý định đầy bất trắc và tuỳ hứng của những kẻ bí mật nào đó và chẳng ai đoán trước được.

Và tuy chẳng thể đoán trước được nhưng cái được gọi là “ý định của nhà cầm quyền” ấy không phải là một khái niệm rỗng hay là trò chơi chữ, nó là thứ ám ảnh hàng ngày, trong từng giây từng phút, ở mọi ngõ nghách của xã hội Việt Nam ngày nay. Nó không thể dự đoán trước được, bởi cũng giống như mây trên bầu trời Hà Nội, chẳng ai biết khi nào nó đổ mưa để làm ngập lụt cả 36 phố phường...

Nhưng xem ra, kể cả mây trên bầu trời Hà Nội cũng không thể so sánh được với các ý định của nhà cầm quyền Việt Nam. Bởi, đối với thời tiết, nếu nắm được một vài yếu tố như: áp thấp, sức gió, nhiệt độ,... thì có thể dự đoán được ít nhiều dựa trên những mô hình đã lập sẵn trên máy tính. Nhưng ý định của nhà cầm quyền thì chẳng ai có thể biết được có bao nhiêu yếu tố ảnh hưởng đến. Và trong trường hợp có phán đoán được những yếu tố ảnh hưởng đến ý định của họ, cũng không thể dự đoán được nếu não bộ của họ đang bị các tổn thương, ví dụ như ở thuỳ thái dương chẳng hạn.

Cuối cùng, ý định của nhà cầm quyền Việt Nam là thứ không có quy chiếu, nó xuất hiện bất chợt rồi tan biến đi và để lại cái hậu quả lù lù ngoài đó:

Những trẻ suy dinh dưỡng, những làng quê ô nhiễm, những nông dân mất đất, những công nhân vạ vật trong các khu nhà trọ, một lũ tham nhũng phi nhân tính,... và một xã hội bể nát đến từng chân tơ kẻ tóc.

Nhưng mặc cho tất cả những điều đó, cái xã hội đang được điều khiển bởi những “ý định” đó vẫn đang tồn tại, nó vận hành, tất nhiên, theo những ý định của nhà cầm quyền, bất chấp mọi quy luật xã hội hay nhân tính.

Và tất cả những “công dân” của nó, từ những trường hợp chung cho đến những biệt lệ như Bùi Chát, vẫn hàng ngày thấp thỏm chờ đợi sự phán quyết số phận của mình đến từ những bộ phận bí mật nào đó của nhà cầm quyền.

Và trong mọi trường hợp, chỉ còn có thể cầu nguyện, như trong trường hợp Bùi Chát, phải lạy trời là khi đưa ra ý định về số phận sắp tới của anh những kẻ thượng đế rởm ấy không đang bị hắc lào hay ghẻ lở tấn công.

Trà Đóa

Nguồn: Tiền Vệ

Kháng thư đòi thả tự do ngay tức khắc cho nhà thơ Bùi Chát

... Bắt giam một nhà thơ có tinh thần mưu cầu cho tiến bộ của xã hội dân sự như Bùi Chát là một hành động trấn áp đối với quyền tự do ngôn luận và là một hành động đe doạ nhắm vào các văn nghệ sĩ và trí thức độc lập nói chung. Bắt giam một nhà thơ ngay sau khi anh vừa được Hiệp hội các Nhà xuất bản Quốc tế tuyên dương là một sự khiêu khích đối với thế giới và với những quyền căn bản của con người...

Để hưởng ứng lời kêu gọi của Hiệp Hội Các Nhà Xuất Bản Quốc Tế, các tạp chí Tiền Vệ và Da Màu đứng ra bảo trợ một KHÁNG THƯ nhằm phản đối hành động đe dọa và khiêu khích trắng trợn của nhà cầm quyền Việt nam, đòi hỏi họ phải trả tự do ngay tức khắc cho nhà thơ Bùi Chátvà tôn trọng quyền tự do ngôn luận trong đó có quyền tự do xuất bản. KHÁNG THƯ được công bố với ấn bản Việt ngữ và các ngoại ngữ Anh, Pháp, Tây ban nha, Nhật và Trung Hoa. Nhóm bảo trợ kháng thư trân trọng kêu gọi sự hỗ trợ của quý bạn đọc trong việc ký tên và phổ biến kháng thư rộng rãi trên toàn thế giới.

Xin vào đường link này dể ký tên vào bản KHÁNG THƯ.
Link : http://www.gopetition.com/petitions/kh%C3%A1ng-th%C6%B0-%C4%91%C3%B2i-tr%E1%B...
________________

KHÁNG THƯ ĐÒI TRẢ TỰ DO NGAY TỨC KHẮC CHO NHÀ THƠ BÙI CHÁT

Nhà thơ Bùi Chát, người vừa được Hiệp hội các Nhà xuất bản Quốc tế trao giải thưởng Tự do Xuất bản tại Buenos Aires, Argentina vào ngày 25 tháng 4 năm 2011, đã bị công an Việt Nam bắt giữ khi anh trở về Việt Nam vào tối ngày 30 tháng 4 năm 2011. Sau đó, công an đã giải anh về nhà, khám xét nhà cửa, và đọc lệnh tạm giam để điều tra. Số tiền thưởng 5000 CHF và Bằng Tưởng Lệ do Hiệp hội các Nhà xuất bản Quốc tế cấp cũng bị tịch thu.

Nhà thơ Bùi Chát là tác giả của năm tập thơ in riêng và một số tập thơ in chung với nhiều người khác. Anh là thành viên nòng cốt của nhóm Mở Miệng và cũng là người sáng lập và điều hành nhà xuất bản Giấy Vụn đến nay đã in và phát hành dưới hình thức photocopy gần 30 tác phẩm. Với tư cách là nhà thơ, anh được đánh giá là người có những cách tân táo bạo về cả ngôn ngữ lẫn kỹ thuật và quan điểm thẩm mỹ. Với tư cách người làm xuất bản, anh được tuyên dương nhờ quá trình nhiều năm nêu cao quyền tự do xuất bản vượt lên trên sự kiểm duyệt khắc nghiệt của nhà nước, đồng thời cũng tạo ra được ảnh hưởng đáng kể đối với phong trào xuất bản độc lập tại Việt Nam hiện nay.

Bắt giam một nhà thơ có tinh thần mưu cầu cho tiến bộ của xã hội dân sự như Bùi Chát là một hành động trấn áp đối với quyền tự do ngôn luận và là một hành động đe doạ nhắm vào các văn nghệ sĩ và trí thức độc lập nói chung. Bắt giam một nhà thơ ngay sau khi anh vừa được Hiệp hội các Nhà xuất bản Quốc tế tuyên dương là một sự khiêu khích đối với thế giới và với những quyền căn bản của con người.

Không thể im lặng trước những hành vi đe dọa và khiêu khích như vậy, chúng tôi lên tiếng yêu cầu chính quyền Việt Nam:

1. Phải trả tự do ngay tức khắc cho nhà thơ Bùi Chát .

2. Phải chấm dứt mọi hành động sách nhiễu và đe doạ đối với giới văn nghệ và trí thức độc lập tại Việt Nam.

3. Phải tôn trọng quyền tự do xuất bản và tự do ngôn luận, vốn là yếu tố căn bản của quyền làm người và là điều kiện căn bản của một xã hội dân sự như đã được công nhận trong bản Hiến Pháp của Việt Nam và trong công pháp quốc tế.

Ngày 3 tháng 5 năm 2011

Nguồn : Tiền Vệ & Da Màu

IPA trả lời RFA về việc bắt giữ ông Bùi Chát

IPA đã ra thông cáo báo chí yêu cầu chính quyền Việt Nam trả tự do ngay cho ông Bùi Chát.

Gia Minh, biên tập viên RFA

2011-05-02

IPA đã ra thông cáo báo chí yêu cầu chính quyền Việt Nam trả tự do ngay cho ông Bùi Chát.

Nhà xuất bản tự do Bùi Chát đi  nhận giải thưởng Tự do Xuất bản do Hiệp hội Các nhà Xuất bản Quốc tế trao ở thủ đô Buenos Aires trở về Việt Nam hôm ngày 30 tháng 4 và bị cơ quan chức năng tại thành phố HCM kiểm tra ngay tại sân bay Tân Sơn Nhất, đưa về khám xét nhà và bắt đi với mục đích được nói để đìều tra.

Khi nhận được tin đó, vào ngày 1 tháng 5, IPA đã ra thông cáo báo chí yêu cầu chính quyền Việt Nam trả tự do ngay cho ông Bùi Chát.

Gia Minh hỏi chuyện ông Alexis Krikorian, giám đốc Tự do Xuất bản của IPA về những thông tin liên quan.

Tình huống tệ hại nhất

Gia Minh: Cám ơn ông đã dành cho Đài ACTD cuộc phỏng vấn này. Truớc hết xin hỏi IPA có ngạc nhiên khi nhận được tin người vừa nhận giải trở về và bị khám xét, tịch thu bằng của giải, và bị bắt giữ?

Ông Alexis Krikorian: Thực sự đây là một tình huống tệ hại nhất. Chúng tôi đã trao giải Tự do Xuất bản nhiều năm nay rồi, nhưng nay là lần đầu tiên một chính quyền sở tại cho bắt giữ người được trao giải khi trở về lại đất nước của người ấy.

Vì vậy ở một mức độ nào đó, chúng tôi thấy ngạc nhiên. Tuy nhiên không thể nói chúng tôi không hình dung ra một tình huống xấu nhất.

Gia Minh: IPA đã ra thông cáo báo chí kêu gọi trả tự do cho ông Bùi Chát? Ngoài việc đó ra IPA sẽ tiếp tục làm những gì nữa?

Chúng tôi đã trao giải Tự do Xuất bản nhiều năm nay rồi, nhưng nay là lần đầu tiên một chính quyền sở tại cho bắt giữ người được trao giải.

Ô. Alexis Kirkokian

Ông Alexis Krikorian: Chúng tôi cũng tiếp xúc với những nơi liên hệ với IPA tại tất các các quốc gia cũng như lục điạ; không chỉ ,ví dụ những nhân vật ở Argentina nơi mà giải thưởng Tự do Xuất bản năm nay được trao, chúng tôi còn tiếp xúc với các chính phủ, đơn cử chính phủ Na Uy nơi có chủ tịch Ủy ban Xuất bản Tự do, Thuỵ Sĩ là đất nước có Ban thư ký Hiệp hội Các nhà Xuất bản, rồi Liên đoàn Các nhà  Xuất bản Quốc gia Châu á mà chúng tôi có thành viên tại các nước ASEAN.

Như thế có thể nói chúng tôi có nhiều kênh để tập trung vào kêu gọi trả tự do cho ông Bùi Chát càng sớm càng tốt.

Tôi xin lặp lại là ông Bùi Chát không làm gì sai trái cả. Ông ta được trao giải thưởng của một tổ chức phi chính phủ quốc tế. Nhiều người đã được trao giải này trước ông Bùi Chát, những người đó sống tại những quốc gia như Zimbabuê, Iran… Và tất cả họ, tôi nhấn mạnh là tất cả những người đó, khi trở về quê nhà sau khi nhận được giải thưởng Tự do Xuất bản không hề bị bắt bớ.

Trường hợp ông Bùi Chát là trường hợp đầu tiên. Chúng tôi lấy làm tiếc đó là trường hợp thứ nhất. Chúng tôi lên án việc bắt giữ đó như đã nêu trong thông cáo báo chí của chúng tôi.

Gia Minh: Còn chính phủ Việt Nam thì sao? IPA có kế hoạch tiếp xúc với cơ quan chức năng Việt Nam thế nào để kêu gọi trả tự do cho ông Bùi Chát?

Ông Alexis Krikorian: Chúng tôi chưa tiếp xúc với họ, nhưng đó là một trong những giải pháp mà hôm nay chúng tôi sẽ bàn tới.

Gia Minh: Việt Nam lâu nay vẫn khăng khăng cho rằng họ có luật và những ai vi phạm luật đều phải bị xét xử, trừng phạt, vậy IPA sẽ lập luận thế nào với phía Việt Nam khi được giải thích như thế?

Ông Alexis Krikorian: Vâng, đơn cử như khối ASEAN có hiến chương nhân quyền theo đó có những nguyên tắc cổ xúy và bảo vệ các quyền con người, và những quyền tự do căn bản. Chúng tôi tin tưởng rằng Nhà xuất bản của Bùi Chát được những quyền tự do căn bản, và một trong những quyền đó là xuất bản sách. Theo chúng tôi việc giam giữ ông ta mà cho đến nay chưa có lý do nào cả, là vi phạm những quyền căn bản đó.

Tin Bùi Chát nhận giải trên báo chí nước ngoài. Photo courtesy of Danlambao.

Ủy hội nhân quyền của khối ASEAN họp một ngày sau khi diễn ra lễ trao giải Tự do Xuất bản năm nay. Mục tiêu của cuộc họp nhằm thảo luận biện pháp thúc đẩy nhân quyền và tự do dân chủ tại các quốc gia Đông Nam Á, mà Việt Nam là một thành viên. Việc bắt giữ ông Bùi Chát đi ngược lại tinh thần đó.

Gia Minh: Còn các tổ chức quốc tế về nhân quyền khác thế nào?

Ông Alexis Kirkorian: Dĩ nhiên, chúng tôi ở tại Geneva, đó là nơi có nhiều ủy ban của Liên Hiệp Quốc, nên chúng tôi sẽ liên lạc với văn phòng của Cao ủy Liên Hiệp Quốc về nhân quyền, với báo cáo viên đặc biệt về quyền tự do bày tỏ ý kiến, Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc. Đó dĩ nhiên cũng là một kênh khác.

Phong trào  tư duy độc lập

Gia Minh: Qua việc ông Bùi Chát bị bắt giam, ông có thấy một yếu tố tích cực nào không?

Ông Alexis Kirkokian: Ngoài việc đưa ra ánh sáng công luận vấn đề quyền tự do bày tỏ ý kiến, quyền tự do xuất bản tại Việt Nam như thế nào, không còn có yếu tố tích cực nào khác.

Chúng ta đang nói đến một nhà xuất bản trẻ, một người trẻ bị giam giữ, một người bị chủ nhà đuổi đi mà tin cho hay chủ nhà cho ông Bùi Chát thuê bị áp lực của an ninh điạ phương buộc phải trục xuất ông Bùi Chát và một người cùng thuê nhà, đồng thời cùng là đồng sáng lập ra Nhà Xuất bản Giấy Vụn. Những diễn biến như thế không có gì tích cực cả.

Gia Minh: Sau khi gặp trực tiếp ông Bùi Chát tại Buenos Aires, ông nhận định thế nào về ông đó?

Ông Bùi Chát đã giúp hình thành nên một phong trào  tư duy độc lập, tự do sáng tác, tự do xuất bản ở Việt Nam.

Ô. Alexis Kirkokian

Ông Alexis Krikorian: Chàng thanh niên Bùi Chát thật ‘nhút nhát’, nhưng khi tiếp xúc tôi thấy rất dễ chịu. Đó là một người tốt. Chúng tôi có khó khăn trong giao tiếp với nhau vì bất đồng ngôn ngữ. Vì thế tôi không thể nói gì hơn về ông Bùi Chát ngoài việc thấy ông ta là một người tử tế. Và cá nhân tôi cảm thấy hết sức tiếc vì nay ông ta đang bị giam cầm.

Khi chọn ông Bùi Chát để trao giải Tự do Xuất bản năm nay, chúng tôi muốn nhấn mạnh đến lòng can đảm của một người trẻ tuổi trong những điều kiện khó khăn như ở Việt Nam. Ông ta thật giỏi trong giới xuất bản. Đó là điểm mà chúng tôi đã nêu rõ tại Buenos Aires hồi đầu tuần rồi.

Gia Minh: Ông có cơ hội gặp những người trẻ Việt Nam khác như ông Bùi Chát chưa? Ông nghĩ sao về những thành phần như Bùi Chát có thể đóng góp cho sự phát triển của Việt Nam?

Ông Alexis Kirkokian: Chưa ạ, tôi chưa có cơ hội nào đến Việt Nam nên chưa gặp được những thanh niên như Bùi Chát. Tôi từng gặp được nhiều nhà xuất bản trẻ như Bùi Chát từ nhiều quốc gia khác nhau, nhưng những nhà xuất bản trẻ Việt Nam như Bùi Chát thì chưa.

Một trong những lý do là hiệp hội xuất bản chính thức của Việt Nam chưa là thành viên của Hiệp hội Xuất bản Quốc tế.

Tổ chức của chúng tôi có nhiều giá trị, mà một trong những giá trị đó là quyền tự do xuất bản; vì thế, xét theo tình hình hiện nay, hiệp hội xuất bản của Việt Nam chưa là thành viên của Hiệp hội Xuất bản Quốc tế.

Theo tôi, ông Bùi Chát đã giúp hình thành nên một phong trào  tư duy độc lập, tự do sáng tác, tự do xuất bản ở Việt Nam. Việc bắt giam ông Bùi Chát sẽ không thể ngăn thế hệ trẻ thực hiện những việc làm tiến bộ mà họ thực hiện trong những năm vừa qua.

Cách thức mà họ đang giúp cho đất nước là tiếp tục thực hiện những công việc đang làm, xuất bản những gì họ đang làm, đưa lên blog những việc làm của họ, làm cho tiếng nói của họ được người khác nghe thấy, xuất bản ra những tác phẩm của họ.

Gia Minh: Cám ơn ông đã dành cho Đài chúng tôi cuộc nói chuyện vừa rồi.

Ông Bùi Chát, tên thật là Bùi Quang Viễn, sinh năm 1979. Ông là người sáng lập ra nhà xuất bản tự do mang tên Giấy Vụn, bắt đầu hoạt động từ năm 2002, để xuất bản những tác phẩm của những nhà văn không chấp nhận sự kiểm duyệt của cơ quan nhà nước.

Nhờ vào những nổ lực trong lĩnh vực xuất bản tự do đó, ông được Hiệp hội Các nhà Xuất bản Quốc tế, IPA, trao giải Tự do Xuất bản năm 2011.

Ông Bùi Chát cũng là một người sáng lập Nhóm Mở Miệng năm 2001.

Nguồn: RFA Vietnam