GDP tăng 5,30 %, nhưng ai hưởng?

Bộ Kế hoạch và Ðầu tư

trong nước cho biết một tin vui: năm 2009 vừa qua, GDP (Gross Domestic Product - Tổng sản phẩm trong nước) của Việt Nam tăng 5,30%, vượt kế hoạch 0,30%.

Trong khi toàn thế giới chỉ tăng có trên dưới 2% vì khủng hoảng tài chính và kinh tế, kết quả trên đây thật đáng mừng.

Tuy nhiên, trước hết, con số 5,30% trên đây cần được thẩm định để xem có chính xác không, vì các nhà kinh tế trên thế giới thường tỏ ra hoài nghi về những con số thống kê do chính quyền trong nước đưa ra; thường là thành tích thì cộng thêm, còn thất bại thì giảm bớt, rất thiếu tính khách quan, minh bạch, chuẩn xác.

Quan trọng hơn nữa là cần xác định xem Tổng sản phẩm quốc nội tăng đáng kể như thế, nhưng ai là những người được hưởng phần tăng ấy? Phải chăng đó là nông dân (chiếm 70% dân số), là công nhân các xưởng máy, hầm mỏ, các ngành vận tải, bưu điện, là nam nữ viên chức hành chính, giáo dục, y tế, nhân viên làm các loại dịch vụ, các thợ thủ công các xí nghiệp vừa và nhỏ ?

Thực tế không được như thế. Hình như những người nỗ lực phấn đấu, lao động, phục vụ xã hội trong năm 2009 để có được con số tăng 5,30% ngoạn mục lại là những người không được hưởng thành quả mà họ tạo nên.

Tuần báo kinh tế - tài chính Hoa Kỳ Forbes, trụ sở ở New York, xuất bản từ 1917, rất có uy tín toàn thế giới, đã đăng bài khảo cứu - điều tra cho rằng thu nhập trong xã hội Trung Quốc biến động sâu sắc trong 30 năm qua, đến nay, tài sản cố định và thu nhập hàng năm trong cộng đồng cư dân Trung Quốc gồm 1 tỷ 300 triệu người hoàn toàn không còn như thời trước đổi mới.

Forbes đưa ra con số làm nhiều độc giả trên thế giới sửng sốt, chất vấn lại các nhà nghiên cứu. Theo Forbes, ở Trung Quốc hiện nay 0,40% dân số - chừng 5 triệu người - chiếm 70% tài sản chìm và nổi của xã hội, trong khi 99,60 % số dân - 1 tỷ 295 triệu người chia nhau 30% tài sản còn lại.

Việt Nam đi theo mô hình của Trung quốc. Cũng là đổi mới từng phần về kinh tế nhưng giữ chế độ độc đảng về chính trị, đề cao tinh thần pháp trị nhưng trên thực tế thực hiện đảng trị, vấn đề thu nhập hoàn toàn mù mờ không minh bạch, vì ngoài tiền lương (chênh lệch tối đa là 1 - 7) lại có tục lệ phong bì, hoa hồng, lại quả, quà biếu, trợ cấp của đảng, bổng và lộc, đủ các kiểu, không sao biết rõ, không ai khai thật cả! Tham nhũng ngày càng lan rộng, bất trị.

Tỷ lệ của Forbes có thể áp dụng cho Việt Nam. 4 phần nghìn của 86 triệu dân là khoảng 340.000 người. Có thể kể: 15 uỷ viên Bộ chính trị, 181 uỷ viên trung ương chính thức và dự khuyết của đảng Cộng sản, 500 cán bộ cấp cao trong bộ máy trung ương đảng, 1.200 cán bộ cấp cao trong bộ máy nhà nước (cả lập pháp, hành pháp và tư pháp); 600 cán bộ cấp cao trong 17 tập đoàn, 70 tổng công ty quốc doanh; 800 sỹ quan cấp cao tại ngũ trong quân đội và 300 cấp cao trong ngành công an; cùng với số cán bộ cấp tỉnh - thành, ước tính mỗi tỉnh có 300 cán bộ cao cấp đảng và chính quyền - thường vụ tỉnh uỷ, tỉnh uỷ viên, chủ tịch, uỷ viên uỷ ban hành chính, hội đồng nhân dân, cán bộ đầu ngành (300 x 50 = 15.000); cho đến cấp huyện, mỗi huyện chừng 40 quan chức chủ chốt (40 x 400 = 16.000)...Tất cả chừng 35 ngàn người, cùng gia đình, vợ con, thêm tay chân thân tín nhất (con cháu các cụ cả ), vừa khớp vào khoảng 34 vạn người.

Đó là 6 phần nghìn số dân được chia phần hưởng thụ béo bở nhất. Còn 99,60% số còn lại - hơn 85 triệu dân - chia nhau 30% số tài sản và thu nhập quốc dân còn lại, nghĩa là xương xẩu, "cơm vãi cơm rơi" của số trên.

Có thể rút ra vài nhận xét như sau :
 
- Lãnh đạo đảng Cộng sản thời kỳ được gọi là đổi mới đã hoàn toàn từ bỏ khái niệm "phục vụ nhân dân", là "đầy tớ của nhân dân", từ bỏ lời thề giữ đạo đức "hy sinh đi trước, hưởng thụ đi sau nhân dân ", phản bội lời cam kết danh dự trong Điều lệ của đảng: "xây dựng xã hội công bằng, xoá bỏ mọi hình thức bóc lột giai cấp", để trở thành một tầng lớp đặc quyền đặc lợi, một tầng lớp bóc lột, tham nhũng vô giới hạn, sống xa hoa trên mồ hôi nước mắt, trên sự thiếu thốn, nghèo khổ của toàn dân, trong đó có cả một số khá đông đảng viên cộng sản ở cơ sở.

- Lớp lãnh đạo hiện tại không có một ai từng qua thử thách trong nhà tù đế quốc, cũng hầu như không có ai có gì có thể gọi là thành tích, chiến công trong chiến tranh, chỉ là những người không có thực tài, không thật có đức. Họ dễ bị hưởng thụ vật chất, vàng bạc, đô-la thời mở cửa cám dỗ, do nhân cách và học vấn đều thấp, dưới mức trung bình của xã hội. Đây là bi kịch lớn nhất.

Các điều có thật trên đây giải thích vì sao nạn tham nhũng ngày càng tăng, vì sao vụ PM18 hơn 4 năm không giải quyết, vụ PCI dây dưa, vụ RBA lớn hơn đang bất động; vì sao họ vẫn bịt mồm, chặn tay 13 ngàn nhà báo, không cho họ quyền viết theo lương tâm và suy nghĩ của mỗi người; vì sao họ ươn hèn yếu đuối trước kẻ bành trướng ngang ngược; vì sao họ dùng những thủ đoạn liên minh với bọn xã hội đen để trấn áp giáo dân, phật tử lương thiện, để đàn áp khủng bố những chiến sỹ kiên cường đòi tự do dân chủ cho toàn dân.

Một bằng chứng hiển nhiên do cơ quan nhà nước tiết lộ là một loạt bộ và thứ trưởng (kế hoạch-đầu tư, tài chính, công thương) có chân trong hội đồng quản trị Tổng công ty SCIC - Tổng công ty đầu tư kinh doanh vốn nhà nước, lập ra từ tháng 8-2006 - đã "bí mật" nhận phụ cấp mỗi vị gần 900 triệu đồng một năm.

Đây là kiểu ăn cắp tập thể, vì các vị làm việc này theo đúng chức năng bộ và thứ trưởng đã được trả lương cao rồi. Điều phi pháp thứ 2 là khoản phụ cấp thêm này cao gấp 10 lần lương chính thức vốn đã cao, chưa nói đến vô vàn bổng và lộc khác.

Các chuyên gia Đại học Harvard rất có lý khi cho rằng nền kinh tế-chính trị hiện nay ở Việt Nam mang tính chất phe nhóm - Crony economy. Không có lợi ích dân tộc, cũng không có lợi ích giai cấp, chỉ có lợi ích phe nhóm, thân hữu, cánh hẩu...

Tại đại hội đảng XI sắp đến nên công khai hóa toàn bộ tài sản của 15 uỷ viên bộ chính trị và 181 uỷ viên trung ương đảng, làm gương cho bộ máy đảng và nhà nước, làm cái điều chính họ đề ra từ 2 năm nay và cam kết thực hiện.

Có bao giờ, có ở đâu sự bất công xã hội lại kinh hoàng đến thế. Thời phong kiến, địa chủ, thời thực dân, tư bản cũng không bất công, thối nát đến vậy!

Có bao giờ hơn 99% công dân lương thiện vất vả lao động, nai lưng làm việc để cho chưa đến 1% người và gia đình, phe nhóm hưởng thụ một cách xa hoa, phung phí vô độ, khiêu khích toàn xã hội như hiện nay? 

Bùi Tín viết riêng cho VOA

Những đồng tiền thời hội nhập

Không thể không công nhận rằng kinh tế Việt Nam phát triển một cách nhanh chóng trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, Bill Hayton - cựu phóng viên BBC tại Hà Nội - phân tích trong một bài báo đăng trên tạp chí Foreign Policy của Mỹ, rằng chính sách "bàn tay rắn" về chính trị của Đảng Cộng sản có thể gây nguy cơ biến thành quả kinh tế thành thảm họa xã hội:

Bài báo 'Của cải mới ở Việt Nam' (Vietnam's New Money) bắt đầu bằng mô tả một đám cưới tại khách sạn Caravelle, TP Hồ Chí Minh, hôm 16/11/2008.

"Chú rể là ông Nguyễn Bảo Hoàng, 36 tuổi, giám đốc điều hành công ty đầu tư IDG Ventures Vietnam; và cô dâu là Nguyễn Thanh Phượng, 27 tuổi, giám đốc một công ty đầu tư khác, VietCapital."

"Hai công ty này quản lý khoảng 150 triệu đôla tiền đầu tư ở Việt Nam."

Cô Phượng là con gái của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, và ông Hoàng là Việt kiều Mỹ, người có cha mẹ chạy khỏi Việt Nam năm 1975 để trốn tránh những người cộng sản, để rồi con trai của họ lại quay về cưới con gái của một người trong số đó.

"Cuộc hôn nhân của hai người mang nhiều yếu tố của một nước Việt Nam mới, nơi mà cho dù dòng của cải mới đang chảy vào, Đảng Cộng sản vẫn thống lĩnh cả hai lĩnh vực kinh tế tư và công."

Mạng lưới xã hội chủ nghĩa theo kiểu con ông cháu cha đang trở thành đe dọa cho sự ổn định trong tương lai của Việt Nam.

Bài báo nói nhiều doanh nghiệp "tư nhân" thực tế từng là doanh nghiệp nhà nước hoặc nhà nước vẫn còn sở hữu một phần, đa số do các đảng viên quản lý.

Đa số các nhân vật có vai trò quán xuyến khu vực tư nhân đều là người do Đảng bổ nhiệm, hoặc người nhà, hay bạn bè họ.

"Ban lãnh đạo Đảng Cộng sản đang biến chủ nghĩa tư bản ở Việt Nam thành doanh nghiệp gia đình."

Việc quy tập quyền lực toàn diện trong tay Đảng, theo tác giả Bill Hayton, là diễn biến rất đáng lo ngại cho tương lai của Việt Nam.

Bài báo còn đưa ra thêm một số dẫn chứng cho quan hệ gia đình trong tiền bạc và quyền lực ở Việt Nam, như các trường hợp doanh nhân Trương Gia Bình, chủ tịch tập đoàn FPT, người từng là con rể Đại tướng Võ Nguyên Giáp; hay bà Đinh Thị Hoa, sáng lập viên công ty Galaxy, mà nay nắm trong tay một công ty PR, một số chuỗi nhà hàng kiểu châu Âu, một hãng phim truyền hình và rạp chiếu phim hiện đại ở Tp HCM.

Bà Hoa thuộc lứa đầu tiên trong những người đi học quản trị kinh doanh tại Đại học danh tiếng Harvard ở Hoa Kỳ theo học bổng của Ngân hàng Thế giới. Nhưng "Galaxy không phải bỗng dưng mà có".

"Khi Ngân hàng Thế giới chọn bà Hoa để trao học bổng, bố của bà (ông Đinh Nho Liêm) đang là thứ trưởng ngoại giao."

"Thành công, thành công, đại thành công"

Tiền của dân được huy động cho các định chế tài chính do nhà nước nắm?

Tác giả Bill Hayton viện dẫn lời Hồ Chủ tịch dùng để nói về khối đại đoàn kết dân tộc - "Thành công, thành công, đại thành công", để bình luận về tiến trình mở cửa nền kinh tế trong nước.

Năm 1993, số liệu chính phủ cho thấy khoảng 60% dân số sống dưới mức đói nghèo. Năm 2004, tỷ lệ đó tụt xuống chỉ còn 20%.

Việt Nam cũng đã thực hiện được hầu hết các mục tiêu Thiên niên kỷ do Liên Hiệp Quốc đưa ra và tiến vào danh sách Các quốc gia có thu nhập trung bình.

Thế nhưng theo ông Hayton, sự kiểm soát của nhà nước trong quá trình phát triển đang gây quan ngại.

"Việc kết hợp giữa các lợi ích của Đảng và của khối tư nhân đang làm biến thái nền kinh tế theo xu hướng thỏa mãn nhu cầu của số ít chứ không phải nguyện vọng của số đông."

"Mạng lưới xã hội chủ nghĩa theo kiểu con ông cháu cha đang trở thành đe dọa cho sự ổn định trong tương lai của Việt Nam."

Liệu ban lãnh đạo Đảng Cộng sản có khả năng đứng lên đối mặt với giới nhà giàu mới và đòi họ chuyển giao một phần tài sản thông qua thuế khóa để giúp dân nghèo ở các tỉnh xa hay không?

Bài viết cảnh báo rằng nếu không cẩn thận, Việt Nam sẽ đi vào con đường mà nhiều quốc gia từng được Ngân hàng Thế giới ca tụng vấp phải, là sau phát triển vũ bão là xuống dốc không phanh.

"Các tập đoàn lớn nhất của nhà nước đang thiết lập những kênh tài chính không minh bạch để đầu tư vào các dự án chỉ đạt tính lôgic về kinh tế ở mức tối thiểu".

Cho tới tháng Sáu năm 2008, 28 tập đoàn bỏ ra khoảng 1.5 tỷ đôla để mở công ty hoặc mua cổ phần áp đảo tại các công ty quản lý vốn, công ty môi giới chứng khoán, ngân hàng thương mại và công ty bảo hiểm.

Tác giả phân tích rằng 3/4 số các công ty tài chính của Việt Nam nay nằm trong tay các tập đoàn nhà nước lớn nhất (còn gọi là tổng công ty) và do vậy, các tập đoàn này có nguy cơ trở thành dạng quỹ đen tự quay vòng vốn và hạch toán mà không ai kiểm soát nổi.

Tuy nay không còn cơ chế cho vay lãi nhẹ từ ngân hàng nhà nước nhưng các doanh nghiệp công vẫn tìm được nhiều cách để thu nhận tiền. Thí dụ Ngân hàng Phát triển với tiền viện trợ nước ngoài và Quỹ Bảo hiểm Xã hội thuộc ngân hàng này đang đóng vai trò cung cấp tài chính có lợi cho doanh nghiệp nhà nước.

"Lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam muốn quản lý nền kinh tế theo kiểu chủ nghĩa mang tên Charles de Gaulle (Gaullism) ở Pháp, khi cả khối kinh tế tư nhân và công cộng cùng được kiểm soát bằng một ban điều hành thượng thặng, được đào tạo tại những trường quản lý danh tiếng như học viện Hành chính Quốc gia (Nationale d'Administration) Pháp."

Theo cách thức này, Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ hoạch định chính sách cơ bản rồi giao cho Nhà nước thực hiện. Đảng Cộng sản cũng sẽ giám sát quá trình để bảo đảm việc thực hiện chính sách.

Tuy nhiên, ông Bill Hayton cảnh báo rằng sự thực có thể khác xa so với trông đợi.

Việt Nam có thể sẽ bị đổ sụp dưới sức nặng của chính đống của cải mới này.

"Với đồng tiền dễ dàng kiếm được, người ta có thể hối lộ giới chức để vi phạm luật pháp. Các đảng viên ở doanh nghiệp tìm cách mua chuộc người làm chính sách."

Ông Hayton nhận xét rằng điều đáng ghi nhận ở Việt Nam là trong những lúc khủng hoảng, Đảng Cộng sản luôn có thể kỷ luật một số đảng viên để vãn hồi trật tự trong nền kinh tế.

Nhưng ông đặt câu hỏi: "Liệu việc này sẽ kéo dài thêm được bao lâu?"

"Cho tới nay, Việt Nam chia sẻ thành quả kinh tế một cách đồng đều hơn là ở các nước láng giềng. Thế nhưng trong tương lai, việc phân bổ tài sản này sẽ có nghĩa là lấy mất một phần của cải của giới ủng hộ đảng nhiều nhất."

"Liệu ban lãnh đạo Đảng Cộng sản có khả năng đứng lên đối mặt với giới nhà giàu mới và đòi họ chuyển giao một phần tài sản thông qua thuế khóa để giúp dân nghèo ở các tỉnh xa hay không?"

Tác giả Bill Hayton nói nếu không kiểm soát được mạng lưới quyền lực của đảng và giới đặc quyền thì Việt Nam có thể sẽ bị đổ sụp dưới sức nặng của chính đống của cải mới này.

Chủ nghĩa tư bản 'giẫy mãi chưa chết'

Chuyện tài chính toàn cầu chiếm nhiều thời gian họp sáng nay của các biên tập viên Đông Á ở BBC World Service trước ngày kỷ niệm một năm Lehman Brothers sụp đổ.

Một đồng nghiệp người Anh nói với cô thì mọi sự vẫn thế, tiền vay tín dụng địa ốc vẫn phải trả, bấm máy ATM vẫn rút được "cash" nên tình thế không đáng sợ như vẫn tưởng.

Về phần mình suýt nữa tôi đã khoe với các đồng nghiệp là mình biết về cuộc khủng hoảng hơn 20 năm trước.

Đó là những năm 1987-88 ở Việt Nam khi mà đời sống sinh hoạt kiểu bao cấp có khi còn "dưới" cả mức khủng hoảng.

Hà Nội chưa có thị trường chứng khoán mà chỉ có mấy cửa hàng bách hóa nhà nước và các chợ đuổi, chợ trời.

Thiếu đói khiến nhiều nhà cán bộ phải tự lo phần sản xuất với lồng lồng gà vi vút ngoài nhà tầng, lợn nằm sõng sượt trong nhà tắm.

Những ngày cả nước vẫn muốn tiến nhanh tiến mạnh lên Chủ nghĩa Xã hội đó, sinh viên như tôi cắm đầu học thứ lý thuyết nói chủ nghĩa tư bản ngay từ lúc sinh ra đã gặp khủng hoảng.

Ngồi nghe môn "Triết học Mác Lênin trên giảng đường" mà bụng cứ sôi lên vì đói.

Bữa trưa nhóm sinh viên ăn cơm có lạc rang muối, rau muống luộc để rồi lên lớp nhai đi nhai lại môn Lý luận Nhà nước và Pháp luật, cũng lại về cuộc khủng hoảng của nhà nước tư bản.

Khủng hoảng triền miên gây ra xung đột giành thị trường thuộc địa và chiến tranh giữa các nước tư bản đế quốc với nhau.

Từ đó đến giờ, cứ theo các văn kiện của đảng và giáo trình chính trị ở Việt Nam thì chủ nghĩa tư bản đã giẫy biết bao nhiêu lần rồi mà chưa chết.

Kể cả cuộc khủng hoảng này được coi là tồi tệ nhất với giới tài chính quốc tế từ hơn 70 năm qua, cũng chưa giết được nó.

Vậy tư bản quốc tế là cái quái quỷ gì mà sống dai vậy?

Không phải là nhà lý luận nên tôi chỉ ghi lại lời các đồng nghiệp nhà báo khác tinh thông hơn về kinh tế.

Cứ theo họ thì không có một mô hình chủ nghĩa tư bản mà có đủ loại, từ kiểu Mỹ, kiểu châu Âu đến châu Á.

Ngay ở Bắc Mỹ thì Hoa Kỳ và Canada cũng khá khác nhau.

Trong bài "Does Capitalism Have a Future?" gần đây, Steven Evans của BBC còn tìm hiểu vì sao mô hình tư bản Đức và Pháp ở châu Âu phục hồi nhanh hơn 'American Capitalism' mà Anh giống tới 70-8%.

Ở châu Á, bên cạnh Nhật đã có tuổi còn thấy mô hình tư bản dân tộc độc đoán Đông Á và gần đây nhất là tư bản đỏ Trung Quốc.

Hóa ra bọn tư bản ghê thật.

Chúng biến hóa muôn hình vạn trạng, cứ như một rừng cây, thảo nào sức đề kháng rất mạnh, chẳng dễ chết được.

Nói đùa vậy đúng là dạng thức kinh tế tư bản đúng là rất đa dạng nên nay người ta nghi ngờ cụm từ "khủng hoảng tài chính toàn cầu".

Bởi chẳng có một hệ thống chung mà thế giới là nhiều hệ thống nhỏ liên kết dày mỏng khác nhau.

Một chỗ bị động thì chắc chắn có tác động đến chỗ kia nhưng mức độ khác nhau và tách được ra (decoupling) đúng lúc là thoát hiểm.

Nhìn vào góc độ sinh hoạt hàng ngày, thì nếu coi việc vay tiền nhà băng để làm ăn, để tiêu dùng là bình thường thì "tội ác" lớn nhất của tư bản là cho vay nặng lãi không xấu như xưa tôi được dạy.

Tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam nhiều năm qua hẳn đã chẳng cao như vậy nếu thiếu hàng tỷ đôla tiền các nước tư bản cho vay, hoặc viện trợ.

Cũng tuần này, tờ Far Eastern Economic Review nói chỉ cần giữ ổn định giá cả và không để bội chi ngân sách quá cao thì các nền kinh tế châu Á, mà tôi hy vọng có cả Việt Nam, sẽ ung dung nhìn tới một thập niên tăng trưởng đều nữa.

Thế thì giáo trình tôi học ở Việt Nam cũng không hoàn toàn sai.

Vì nếu coi khủng hoảng là "bộ phận cấu thành" của chủ nghĩa tư bản thì chu kỳ rơi vào khủng hoảng rồi lại thoát ra là bình thường.

Như vòng quay "boom & bust", hết bùng lên lại nổ về chứng khoán.

Hay là kinh tế tư bản có năng lực phục hồi đặc biệt, liên tục thoát ra khỏi các cuộc khủng hoảng?

Cứ mỗi lần nó lại khoẻ hơn nhờ tự điều chỉnh và tìm ra các công nghệ mới, cách làm ăn mới.

Ở góc độ cá nhân, một năm qua cũng là thời gian thử thách với hàng triệu gia đình tại Anh trong đó có chúng tôi.

Triết lý vượt khó là có bao nhiêu tiêu bấy nhiêu, nếu giá cả lên thì mình mua ít đi, giá cả xuống thì mau mau tích trữ hàng rẻ.

Nghiệm ra thì nếu thiếu người tiêu dùng thì các ông chủ tư bản cũng không kiếm được, nên họ phải cố "nuôi" ta, trong quan hệ hai bên cùng tồn tại.

Một năm qua, tôi cũng phát hiện thấy chủ nghĩa tư bản không chỉ chai lì trước các cuộc "tổng sỉ vả" mà như còn cả thẹn nên chẳng bắt ai phải khen là "ưu việt"

Nguyễn Giang (BBC)